ایستاسازه
En Ar

خانه - خدمات ایستاسازه - ابنیه و ساختمان - آیین نامه 2800 ، طراحی ساختمان ها در برابر زلزله

آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله یا استاندارد ۲۸۰۰ (آیین نامه 2800) مجموعه قوانین سازه ای برای طراحی لرزه ای انواع سیستم های سازه ای در برابر زلزله است.

این مقررات در دهه چهل، که بعدها در فصلی از استاندارد ۵۱۹ ایران قرار گرفت، گامی در مسیر مقاوم‌سازی سازه‌ها در برابر زلزله‌های مخرب در ایران بود. تصویب و اجرای اجباری آیین‌نامه ویرایش چهارم آیین نامه 2800 ها در برابر زلزله (استاندارد ۲۸۰۰) در سال های ۱۳۶۶و ۱۳۶۷ نیز عزم ملی و برنامه دولت ایران را با وجهه علمی، رسمیت قانونی بخشید.

تدوین این آیین‌نامه موجب رونق ضوابط مهندسی در روند ساخت و ساز کشور شد و در عین حال، تلاش برای اجرای فراگیر آن و جلوگیری از تخلفات، در کاهش خسارات ناشی از زلزله، بسیار مؤثر بود.

دولت، تجدید نظر در «آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله» را بر عهده وزارت مسکن و شهرسازی (مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن) گذاشته‌ است که این مهم هر ۵ سال یک بار انجام پذیرد. درحال حاضر ویرایش چهارم آیین نامه 2800 منتشر شده است.

هدف آیین نامه 2800 تعیین حداقل ضوابط و مقررات برای طرح و اجرای ساختمان های بتن آرمه، ساختمان های فولادی، ساختمان های چوبی و ساختمان های با مصالح بنایی در برابر اثرات ناشی از زلزله است و سازه های خاص مانند سدها، پل ها، اسکله ها و سازه های دریایی و نیروگاه های هسته ای را در بر نمی¬گیرد.
ضمناً جهت طراحی لرزه ای روش های مختلف پایدارسازی گود نظیر مهارگذاری (انکراژ)، سپر کوبی، مهار متقابل (استرات)، میخ کوبی (نیلینگ)، سازه نگهبان خرپایی، دیوار برلنی و دیوار دیافراگمی و همچنین روش های مختلف بهسازی بستر مانند اختلاط عمیق خاک (DSM)، تزریق پر فشار (جت گروتینگ)، شمع، ستون شنی ارتعاشی، تراکم دینامیکی، ریزشمع (میکروپایل)، خاک مسلح (ژئوسنتتیک) می بایست به آیین نامه های مربوطه نظیر FHWA مراجعه گردد.
البته در روش ساخت بالا به پایین (تاپ دان) می بایست آیین نامه 2800 و همچنین آیین نامه های مربوطه نظیر FHWA مد نظر قرار گیرد.

انواع نا منظمی در سازه

از مهم ترین بحث های سازه ای که در این آیین نامه بحث می شود تعیین نیروی زلزله وارد بر ساختمان و کنترل نا منظمی ها در سازه می باشد.

انواع نا منظمی در سازه
انواع نا منظمی در سازه

نا منظمی هندسی: پلان در یک ساختمان باید نسبت به عناصر سازه ای مقاوم در برابر زلزله (قاب ها) در پلان متقارن باشد. با توجه به این نکته در صورت وجود فرو رفتگی یا پس رفتگی در پلان ساختمان، اگر اندازه آن در یکی از گوشه های ساختمان در دو جهت به طور هم زمان از 20 درصد طول پلان در آن امتداد بیشتر باشد، ساختمان نامنظمی هندسی دارد.

نا منظمی پیچشی: در سازه ها اگر فاصله بین مرکز جرم و مرکز سختی باشد، نیروی جانبی زلزله باعث ایجاد لنگر پیچشی در طبقات شده و سازه می تواند از نوع نامنظم پیچشی به شمار آید. با توجه به ویرایش چهارم استاندارد 2800 در یک سازه از نوع نامنظم زیاد پیچشی، حداکثر تغییر مکان نسبی در یک انتهای ساختمان (با احتساب پیچش تصادفی و با منظور کردن Aj=1)، از 20 درصد متوسط تغییر مکان نسبی در دو انتهای ساختمان بزرگتر است. در مواردی که این اختلاف بالاتر از 40 درصد شود، ساختمان از نوع نامنظمی شدید پیچشی می باشد. کنترل نامنظمی پیچشی اثر بسزایی در تعیین ضریب Aj دارد. از این ضریب برای تعیین برون مرکزی اتفاقی استفاده می شود. برون مرکزی اتفاقی در تراز هر طبقه به منظور به حساب آوردن احتمال تغییرات اتفاقی در توزیع جرم و سختی از یک طرف و نیروی ناشی از مولفه پیچشی زلزله از طرف دیگر در نظر گرفته می شود.

نا منظمی در دیافراگم: در مواردی که تغییر ناگهانی در مساحت دیافراگم به میزان مجموع سطوح بازشوی بیشتر از 50 درصد سطح طبقه و یا تغییر ناگهانی در سختی دیافراگم، به میزان بیشتر از 50 درصد سختی طبقه مجاور، وجود داشته باشد.

نا منظمی خارج از صفحه: در مواردی که در سیستم باربر جانبی، انقطاعی در مسیر انتقال نیروی جانبی (مانند تغییر صفحه)، حداقل در یکی از اجزای باربر جانبی در طبقات وجود داشته باشد.

نا منظمی سیستم های غیر موازی: در مواردی که بعضی اجزای قائم باربر جانبی به موازات محورهای متعامد اصلی ساختمان نباشد.

آيين نامه طراحي ساختمان ها در برابر زلزله

زلزله از پديده های طبيعی بوده كه درطول تاريخ حيات بشر بارها انسان را به وحشت انداخته و باعث تخريب شهرها و روستاها، همراه با تلفات انسانی شده است. در راستاي عزم ملی و برنامه های دولت برای كاهش خسارات وارده اين پديده، نقش مؤثر و سازنده “آيين نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله” در ترويج ساخت و ساز ايمن بر هيچ كس پوشيده نيست.

گذشت چند سال از تصويب و اجرای ويرايش سوم استاندارد 2800 ايران و وقوع زمين لرزه های شديد در ايران و ساير نقاط جهان، موجب شد تغييراتی در آيين نامه های طراحی ساختمان در مقابل زلزله به وجود آيد كه در اين رويكرد، بازنگری و اصلاح ويرايش های مختلف اين آيين نامه ها را نيز اجتناب ناپذير می سازد. به همين جهت تجديدنظر و بازنگری اين آيين نامه در هر پنج سال بايد صورت پذيرد و كليه فعاليت های مطالعاتی و بررسي های علمی و فنی در اين خصوص با هدف «به روز رسانی آيين نامه متناسب با روش های تحليل، طراحی و ساخت و ساز كشور با در نظر گرفتن خطرات ناشی از وقوع حوادث، همچنين با بهره گيری از پيشرفت های علمی، دستاوردهای مطالعاتی- تحقيقاتی بومی و جهانی» طراحی و برنامه ريزی شود.

در ويرايش چهارم با گذراندن يك تجربه كاری، سياست های اجرايی زير برای انجام مراحل مختلف بازنگری در نظر گرفته شد.

کشور پهناور ایران در یکی از مناطق زلزله خیز جهان در مسیر کمربند زلزله آلپ – هیمالیا قرار دارد. وجود گسل‌های فراوان در سراسر پوسته ایران و وقوع مکرر زلزله های ویرانگر در طول تاریخ واقعیتی است که خواه ناخواه باید آن را به عنوان یک تهدید بالقوه باور داشت و برای مقابله با آن چاره اندیشی نمود. خوشبختانه امروزه با بهره‌مندی از پیشرفت‌های حاصل شده در زمینه مهندسی زلزله و زلزله شناسی می توان با ساخت و ساز ایمن مخاطرات ناشی از زلزله را به حداقل ممکن رسانید.

امید است  تلاش و پشتکاری که در تهیه و بازنگری استاندارد 2800 ایران صورت می‌گیرد، با توجه و اهتمام جدی در به کار بستن آن و به کارگیری نظام اجرایی و نظارت کارآمد در ساخت و ساز کشور به ثمر نشیند.

تاریخچه

پس از زلزله ویرانگر دهم شهریور 1341 بویین زهرا که بزرگی آن 2/7 در مقیاس ریشتر بوده و طی آن 12000 نفر جان خود را از دست دادند، اولین آیین‌نامه زلزله ایران تهیه شد.

درسال 1343 سازمان برنامه و بودجه وقت در قالب یک طرح تحقیقاتی گزارشی تحت عنوان «آیین‌نامه موقت حفاظت ساختمان ها در برابر زلزله» منتشر نمود. به دنبال آن در وزارت آبادانی و مسکن، کمیته آیین‌نامه دفتر مطالعات و معیارهای ساختمانی تشکیل و جزوه‌ای را تحت عنوان «آیین‌نامه ایمنی ‌ساختمان ها در برابر زلزله» در شهریور 1346 منتشر کرد. در این آیین‌نامه ساخت ساختمان های بیش از سه طبقه و یا مرتفع‌تر از 11 متر منحصراً با اسکلت فولادی یا بتن‌آرمه مجاز دانسته شده است.

این آیین نامه دو فصل داشت: فصل اول ساختمان های با مصالح بنایی و فصل دوم محاسبه ساختمان ها در برابر نیروی زلزله. در این آیین‌نامه که دارای کمیته علمی بود، هرگونه تغییر، اصلاح و تکمیل در صلاحیت وزارت آبادانی و مسکن دانسته شده بود. آیین‌نامه مذکور در قالب نشریات سازمان برنامه و بودجه وقت (دستورالعمل های لازم‌الاجرا) در سال 1348 انتشار یافت.

بعد از مدتی فصل دوم این آیین‌نامه که مربوط به بارهای ناشی از زلزله بود به استاندارد ملی ایران شماره 519  «حداقل بار وارده بر ساختمان ها» انتقال یافت و این آیین‌نامه ملاک محاسبه ساختمان ها در برابر زلزله قرارگرفت.

ویرایش اول

مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن با تشکیل کمیته‌ای از استادان دانشگاه ها و صاحبنظران و همکاران مرکز، پیش‌نویس «آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله» را تهیه و اولین چاپ آن را در بهمن 66 منتشر نمود. این آیین‌نامه با همکاری مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی شماره 2800 به خود گرفت و مجدداً بخش مربوط به بارهای ناشی از زلزله از استاندارد 519 جدا و آیین‌نامه مذکور ملاک طراحی ساختمان ها در برابر زلزله قرار گرفت. این آیین‌نامه به استناد تصویب‌نامه مورخ 24/7/67 (27/12/67) هیأت وزیران برای اجرا به کلیه دستگاه های اجرایی و شهرداری ها ابلاغ گردید و بعد از زلزله رودبار و منجیل در سال 1369 اهمیت و نقش آن بیش از پیش اثبات گردید و مورد توجه عموم قرار گرفت.

ویرایش اول استاندارد ۲۸۰۰ - گروه بندی ساختمان ها بر حسب اهميت - ایستاسازه
ویرایش اول استاندارد ۲۸۰۰ – گروه بندی ساختمان ها بر حسب اهميت – ایستاسازه

ویرایش دوم

توسعه دانش مهندسی به خصوص مهندسی زلزله در کشور سبب شد این آیین‌نامه جوان تکمیل گردد. بر این اساس در سال 1372 کمیته‌ای متشکل از 36 نفر از صاحب نظران و استادان دانشگاه ها در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تشکیل گردید که با اجرای پروژه‌های تحقیقاتی کاربردی و تشکیل جلسات تخصصی نسبت به بازنگری این آیین‌نامه اقدام نمود. این کمیته در اسفند 1375 به اخذ دریافت جایزه ویژه از «اولین جشنواره مهندسی ساختمان کشور» نائل شد.

پیش‌نویس این آیین‌نامه در سال 1378 در یک فراخوان عمومی برای نظرخواهی انتشار یافت و بعد از اصلاح و تکمیل و جمع‌بندی مجدد بنا به پیشنهاد مشترک وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت کشور در جلسه مورخ 17/9/1378 هیأت وزیران تصویب و ابلاغ شد.

ویرایش دوم استاندارد ۲۸۰۰ - سیستم قاب خمشی - ایستاسازه
ویرایش دوم استاندارد ۲۸۰۰ – سیستم قاب خمشی – ایستاسازه

ویرایش سوم

برنامه بازنگری متن آیین نامه 2800 برای تدوین ویرایش سوم نیز از سال 1379 آغاز گردید که این ویرایش نیز نسبت به دو ویرایش قبل از سطح کیفی بهتری برخوردار بود. در ویرایش سوم آیین‌نامه، علاوه بر لحاظ کردن مطالب جدید و تغییرات لازم در مباحث مختلف که به منظور رفع ابهامات و تناقضات متن آیین‌نامه صورت گرفته‌، سیر منطقی مباحث در فصل‌بندی آیین‌نامه نیز مورد توجه بوده است.

برای تدوین ویرایش سوم آیین‌نامه 2800، کمیته دائمی تشکیل گردید. طبق مصوبات این جلسه 5 کمیته کاری به شرح زیر در نظر گرفته شد:

  • کمیته تخصصی پهنه‌بندی
  • کمیته تخصصی ژئوتکنیک
  • کمیته تخصصی سازه
  • کمیته تخصصی طیف طرح
  • کمیته تخصصی ساختمان های بنایی

کمیته هماهنگی به موازات تشکیل کمیتـه‌های تخصصی به منظور هماهنگی و نظارت بر روند کلی تدوین تشکیل گردید.

کمیته دائمی برای تدوین آیین‌نامه 2800
کمیته های دائمی برای تدوین ویرایش سوم آیین‌نامه 2800

به موازات تشکیل کمیته‌های اجرایی، کمیته تخصصی پهنه‌بندی جهت بررسی و اصلاح نقشه پهنه‌بندی موجود در آیین‌نامه تشکیل گردید. در همین راستا با تمامی استانداری‌ها و دانشگاه‌ها و سازمان‌های مسکن و شهرسازی استان‌ها و سازمان زمین‌شناسی کشور و پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله و کمیته فرعی ـ تخصصی مقابله با خطرات ناشی از زلزله و لغزش لایه‌های زمین در خصوص ارسال مطالعات پهنه‌بندی خطرات نسبی زلزله در استان‌ها مکاتباتی انجام شد. سپس طی جلسات متعدد موارد ارسالی مورد بررسی قرار گرفت. شایان ذکر است توسط این کمیته نقاط جدیدی به لیست اسامی شهرهای موجود در آیین نامه افزوده شد. سرانجام ماحصل فعالیت کمیته‌های اجرایی، کمیته‌های سه نفره و کمیته‌های تخصصی جمعاً با 5350 نفر ساعت کار، ویرایش سوم این آیین‌نامه می‌باشد.

ویرایش سوم آیین نامه 2800 - سیستم قاب ساختمانی ساده - ایستا سازه
ویرایش سوم آیین نامه 2800 – سیستم قاب ساختمانی ساده – ایستا سازه

ویرایش چهارم

این مرکز با توجه به بازخوردهای اجرایی آیین نامه و همچنین آخرین دستاوردهای علمی- تحقیقاتی که از وقوع زلزله های متعدد در سراسر جهان و ایران به دست آمده است، برنامه بازنگری متن آیین نامه برای تدوین ویرایش چهارم را در دستور کار خود قرار داد. در اجرای این دوره از بازنگری آیین نامه، با توجه به اولویت های بازنگری و به منظور اعمال دقت بیشتر در تخصص های مربوطه در هر بخش از آیین نامه، 8 کارگروه تخصصی تشکیل شده و با برگزاری جلسات متعدد وظایف بازنگری مباحث آیین‌نامه را بر عهده داشتند. هدایت و هماهنگی این کارگروه ها، توسط کمیته‌های هماهنگی، اجرایی و دائمی ( متشکل از 44 نفر از استادان و صاحبان فن) انجام شده است.

ویژگی های ویرایش چهارم آیین نامه 2800 :

  • توجه به سادگی و گویایی ضوابط استاندارد
  • به روز رسانی پهنه بندی خطر نسبی زلزله
  • اصلاح طیف پاسخ طراحی با توجه به اثرات نزدیک گسل
  • اصلاح طبقه بندی نوع زمین
  • اصلاح ضوابط مربوط به مسائل ناپایداری های زمین
  • ارائه ضوابط لرزه ای برای طراحی فونداسیون
  • ارائه روش های ساده شده تحلیل برای سازه های دارای هندسه ساده در کنار تدقیق روش های فعلی
  • معرفی روش تحلیل استاتیکی غیر خطی به عنوان یکی از روش های تحلیل
  • اصلاح و به روز رسانی جدول ضریب رفتار و ترکیبات بار شامل زلزله
  • معرفی سیستم های جدید باربر لرزه ای
  • اصلاح ضوابط مربوط به زمان تناوب
  • اصلاح ضوابط مربوط به دیافراگم ها و اعضای جمع کننده نیرو
  • توجه به مفهوم طبقه بندی طراحی لرزه ای ساختمان ها (توجه همزمان به وضعیت لرزه خیزی و اهمیت ساختمان ها در طبقه بندی آنها)
  • ارائه ضوابط لرزه ای برای اعضای غیر سازه ای نظیر اجزای معماری، مکانیکی و الکترونیکی
  • ارائه ضوابط تکمیلی طرح لرزه ای برای سازه های غیر ساختمانی
  • ارائه ضوابط برای اندرکنش سازه و خاک در طراحی لرزه ای
  • اصلاح ضوابط مربوط به ساختمان های بنایی
  • بررسی و اصلاح ضوابط مربوط به اتصالات گیردار تیر I شکل به ستون قوطی

تهیه و تدوین آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله (استاندارد 2800 ایران) یکی از اقدامات مؤثر مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با همکاری محققین و متخصصین به منظور احداث واحدهای ساختمانی ایمن و مطمئن می باشد. نقش مؤثر و سازنده این آیین نامه در ترویج ساخت و ساز ایمن در کشور بر کسی پوشیده نیست و بی شک تدوین این دستورالعمل و تلاش برای اجرای فراگیر آن می تواند نقش بسزایی در قانون مند نمودن ساخت و ساز در کشور و در نتیجه کاهش خسارات ناشی از زلزله داشته باشد.

ویرایش چهارم آیین نامه 2800 - سیستم قاب ساختمانی - شرکت ایستا سازه
ویرایش چهارم آیین نامه 2800 – سیستم قاب ساختمانی – شرکت ایستا سازه

در زمینه ابنیه و ساختمان بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه پایدارسازی گود بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه مطالعات ژئوتکنیک بیشتر مطالعه کنید :

در زمینه بهسازی خاک بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه طراحی و مشاوره ژئوتکنیک بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه تخریب و خاکبرداری بیشتر مطالعه کنید : 

مطالب مرتبط :

سایر مقاله ها

مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا)

مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ایمنی و حفاظت کار در [...]


بیشتر بخوانید

کنترل نیروی بلند کننده پی (آپلیفت) با استفاده از تحلیل دینامیکی (Dynamic Analysis of Uplift)

کنترل نیروی بلند کننده پی (بلند شدگی یا آپلیفت) با [...]


بیشتر بخوانید

نیروی بالا برنده یا آپلیفت چیست؟ (?What is Uplift)

Uplift به معنای بلند شدگی یا برکنِش می باشد. عامل های [...]


بیشتر بخوانید

واتر استاپ یا آب‌ بند چیست؟ (?What is WaterStop )

واتر استاپ یا آب بند چیست؟ (?What is WaterStop) آب [...]


بیشتر بخوانید