آیین نامه 2800 طراحی ساختمان ها در برابر زلزله

آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله یا استاندارد ۲۸۰۰ (آیین نامه 2800) مجموعه قوانین سازه ای برای طراحی لرزه ای انواع سیستم های سازه ای در برابر زلزله است.

دانلود ویرایش چهارم استاندارد ۲۸۰۰

این مقررات در دهه چهل، که بعدها در فصلی از استاندارد ۵۱۹ ایران قرار گرفت، گامی در مسیر مقاوم‌سازی سازه‌ها در برابر زلزله‌های مخرب در ایران بود. تصویب و اجرای اجباری آیین‌نامه ویرایش چهارم آیین نامه 2800 ها در برابر زلزله (استاندارد ۲۸۰۰) در سال های ۱۳۶۶و ۱۳۶۷ نیز عزم ملی و برنامه دولت ایران را با وجهه علمی، رسمیت قانونی بخشید.

تدوین آیین نامه ۲۸۰۰ موجب رونق ضوابط مهندسی در روند ساخت و ساز کشور شد و در عین حال، تلاش برای اجرای فراگیر آن و جلوگیری از تخلفات، در کاهش خسارات ناشی از زلزله، بسیار مؤثر بود.

دولت، تجدید نظر در «آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله» را بر عهده وزارت مسکن و شهرسازی (مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن) گذاشته‌ است که این مهم هر ۵ سال یک بار انجام پذیرد. درحال حاضر ویرایش چهارم آیین نامه 2800 منتشر شده است.

هدف آیین نامه 2800 تعیین حداقل ضوابط و مقررات برای طرح و اجرای ساختمان های اسکلت بتنی، ساختمان های اسکلت فولادی، ساختمان های چوبی و ساختمان های با مصالح بنایی در برابر اثرات ناشی از زلزله است و سازه های خاص مانند سدها، پل ها، اسکله ها و سازه های دریایی و نیروگاه های هسته ای را در بر نمی گیرد.

ضمناً جهت طراحی لرزه ای روش های مختلف پایدارسازی گود نظیر مهارگذاری (انکراژ)، سپر کوبی، مهار متقابل (استرات)، میخ کوبی (نیلینگ)، سازه نگهبان خرپایی، دیوار برلنی و دیوار دیافراگمی و همچنین روش های مختلف بهسازی بستر مانند اختلاط عمیق خاک (DSM)، تزریق پر فشار (جت گروتینگ)، شمع، ستون شنی ارتعاشی، تراکم دینامیکی، ریزشمع (میکروپایل)، خاک مسلح (ژئوسنتتیک) می بایست به آیین نامه های مربوطه نظیر FHWA مراجعه گردد.

البته در روش ساخت بالا به پایین (تاپ دان) می بایست آیین نامه 2800 و همچنین آیین نامه های مربوطه نظیر FHWA مد نظر قرار گیرد.

بیشتر بخوانید: تخریب ساختمان چیست

برگزاری اولین جلسه کمیته اجرایی ویرایش پنجم استاندارد 2800

طی برگذاری جلسه سازمان استاندارد 2800 شرح جلسه به صورت زیر میباشد:

اولین جلسه کمیته اجرایی پنجمین ویرایش از آئین نامه طراحی ساختمانها در برابر زلزله (استاندارد 2800) در تاریخ 30 آذر 1399 و از ساعت 16 تا 18 به صورت مجازی و با حضور ریاست مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ، مدیریت تدوین ضوابط و استانداردها ، رئیس و اعضای کمیته اجرایی و نمایندگان دفتر طرحها و الگوهای سازمان ملی زمین و مسکن برگزار گردید. در این جلسه ، ابتدا گزارشی از فعالیتهای دبیرخانه طی یک سال گذشته توسط سرکار خانم دکتر جهان محمدی ارائه گردید. در این گزارش ، علاوه بر تشریح فعالیتهای صورت گرفته از آبانماه 1398 تا آذرماه 1399 ، به معرفی کارگروه ها ، اعضای ایشان و ارائه آمار جلسات و فعالیتهای ایشان نیز پرداخته شد و ضمناً، فعالیتهای کمیته هماهنگی و مصوبات آن نیز به تفصیل مورد اشاره قرار گرفت. سپس، آقای دکتر تهرانی زاده بعنوان رئیس کمیته هماهنگی و اجرایی، جزئیات مربوط به فعالیتهای صورت گرفته در راستای اهداف این ویرایش را مطرح کردند. پس از آن، رئوسای کارگروه های تدوین متن شامل کارگروه های تحلیل ، اجزاء غیرسازه ای ، سازه های غیرساختمانی ، جداسازی لرزه ای و میراگرها ، پهنه بندی ، طیف و الزامات ژئوتکنیکی به ارائه گزارشی از فعالیت کارگروه متبوع پرداخته و رویکردهای فعالیت خود در ویرایش پنجم را بیان کردند. همچنین، ابهامات و سوالاتی که لازم بود به بحث گذاشته شود تا اتفاق نظر در آنها صورت گیرد تا همسان سازی فعالیتها به نحو مطلوب صورت گیرد ، از سوی رئوسای کارگروه ها مطرح شد. در ادامه نیز ، آقای دکتر شکرچی زاده ضمن تشکر از دبیرخانه استاندارد 2800 در مرکز و کلیه اساتید و همکاران فعال در کمیته ها و کارگروه های مختلف، روند پیشرفت فعالیتها را مطلوب، منظم و شایسته تقدیر ارزیابی نموده و ابراز امیدواری کردند تا با دنبال کردن فرآیند تعریف شده برای تدوین این ویرایش ، خروجی مورد انتظار با کیفیت بالا و در زمانبندی مناسبی در اختیار جامعه مهندسی قرار گیرد.

آيين نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله

زلزله از پديده های طبيعی بوده كه درطول تاريخ حيات بشر بارها انسان را به وحشت انداخته و باعث تخريب شهرها و روستاها، همراه با تلفات انسانی شده است. در راستای عزم ملی و برنامه های دولت برای كاهش خسارات وارده اين پديده، نقش مؤثر و سازنده “آيين نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله” در ترويج ساخت و ساز ايمن بر هيچ كس پوشيده نيست.

گذشت چند سال از تصويب و اجرای ويرايش سوم استاندارد 2800 ايران و وقوع زمين لرزه های شديد در ايران و ساير نقاط جهان، موجب شد تغييراتی در آيين نامه های طراحی ساختمان در مقابل زلزله به وجود آيد كه در اين رويكرد، بازنگری و اصلاح ويرايش های مختلف اين آيين نامه ها را نيز اجتناب ناپذير می سازد.

به همين جهت تجديدنظر و بازنگری اين آيين نامه در هر پنج سال بايد صورت پذيرد و كليه فعاليت های مطالعاتی و بررسي های علمی و فنی در اين خصوص با هدف «به روز رسانی آيين نامه متناسب با روش های تحليل، طراحی و ساخت و ساز كشور با در نظر گرفتن خطرات ناشی از وقوع حوادث، همچنين با بهره گيری از پيشرفت های علمی، دستاوردهای مطالعاتی- تحقيقاتی بومی و جهانی» طراحی و برنامه ريزی شود.

در ويرايش چهارم با گذراندن يك تجربه كاری، سياست های اجرايی زير برای انجام مراحل مختلف بازنگری در نظر گرفته شد.

کشور پهناور ایران در یکی از مناطق زلزله خیز جهان در مسیر کمربند زلزله آلپ – هیمالیا قرار دارد. وجود گسل‌های فراوان در سراسر پوسته ایران و وقوع مکرر زلزله های ویرانگر در طول تاریخ واقعیتی است که خواه ناخواه باید آن را به عنوان یک تهدید بالقوه باور داشت و برای مقابله با آن چاره اندیشی نمود.

خوشبختانه امروزه با بهره‌مندی از پیشرفت‌های حاصل شده در زمینه مهندسی زلزله و زلزله شناسی می توان با ساخت و ساز ایمن مخاطرات ناشی از زلزله را به حداقل ممکن رسانید.

امید است تلاش و پشتکاری که در تهیه و بازنگری استاندارد 2800 ایران صورت می‌گیرد، با توجه و اهتمام جدی در به کار بستن آن و به کارگیری نظام اجرایی و نظارت کارآمد در ساخت و ساز کشور به ثمر نشیند.

تاریخچه آیین نامه ۲۸۰۰

پس از زلزله ویرانگر دهم شهریور 1341 بویین زهرا که بزرگی آن 7/2 در مقیاس ریشتر بوده و طی آن 12000 نفر جان خود را از دست دادند، اولین آیین‌نامه زلزله ایران تهیه شد.

درسال 1343 سازمان برنامه و بودجه وقت در قالب یک طرح تحقیقاتی گزارشی تحت عنوان «آیین‌نامه موقت حفاظت ساختمان ها در برابر زلزله» منتشر نمود. به دنبال آن در وزارت آبادانی و مسکن، کمیته آیین‌نامه دفتر مطالعات و معیارهای ساختمانی تشکیل و جزوه‌ای را تحت عنوان «آیین‌نامه ایمنی ‌ساختمان ها در برابر زلزله» در شهریور 1346 منتشر کرد. در این آیین‌نامه ساخت ساختمان های بیش از سه طبقه و یا مرتفع‌تر از 11 متر منحصراً با اسکلت فولادی یا بتن‌آرمه مجاز دانسته شده است.

این آیین نامه دو فصل داشت: فصل اول ساختمان های با مصالح بنایی و فصل دوم محاسبه ساختمان ها در برابر نیروی زلزله. در این آیین‌نامه که دارای کمیته علمی بود، هرگونه تغییر، اصلاح و تکمیل در صلاحیت وزارت آبادانی و مسکن دانسته شده بود. آیین‌نامه مذکور در قالب نشریات سازمان برنامه و بودجه وقت (دستورالعمل های لازم‌الاجرا) در سال 1348 انتشار یافت.

بعد از مدتی فصل دوم این آیین‌نامه که مربوط به بارهای ناشی از زلزله بود به استاندارد ملی ایران شماره 519 «حداقل بار وارده بر ساختمان ها» انتقال یافت و این آیین‌نامه ملاک محاسبه ساختمان ها در برابر زلزله قرارگرفت.

ویرایش چهارم آیین نامه ۲۸۰۰

این مرکز با توجه به بازخوردهای اجرایی آیین نامه۲۸۰۰ و همچنین آخرین دستاوردهای علمی- تحقیقاتی که از وقوع زلزله های متعدد در سراسر جهان و ایران به دست آمده است، برنامه بازنگری متن آیین نامه برای تدوین ویرایش چهارم را در دستور کار خود قرار داد.

در اجرای این دوره از بازنگری آیین نامه، با توجه به اولویت های بازنگری و به منظور اعمال دقت بیشتر در تخصص های مربوطه در هر بخش از آیین نامه، ۸ کارگروه تخصصی تشکیل شده و با برگزاری جلسات متعدد وظایف بازنگری مباحث آیین‌نامه را بر عهده داشتند. هدایت و هماهنگی این کارگروه ها، توسط کمیته‌های هماهنگی، اجرایی و دائمی ( متشکل از ۴۴ نفر از استادان و صاحبان فن) انجام شده است.

دانلود ویرایش چهارم استاندارد ۲۸۰۰

ویژگی های ویرایش چهارم آیین نامه ۲۸۰۰ :

• توجه به سادگی و گویایی ضوابط استاندارد
• به روز رسانی پهنه بندی خطر نسبی زلزله
• اصلاح طیف پاسخ طراحی با توجه به اثرات نزدیک گسل
• اصلاح طبقه بندی نوع زمین
• اصلاح ضوابط مربوط به مسائل ناپایداری های زمین
• ارائه ضوابط لرزه ای برای طراحی فونداسیون
• ارائه روش های ساده شده تحلیل برای سازه های دارای هندسه ساده در کنار تدقیق روش های فعلی
• معرفی روش تحلیل استاتیکی غیر خطی به عنوان یکی از روش های تحلیل
• اصلاح و به روز رسانی جدول ضریب رفتار و ترکیبات بار شامل زلزله
• معرفی سیستم های جدید باربر لرزه ای
• اصلاح ضوابط مربوط به زمان تناوب
• اصلاح ضوابط مربوط به دیافراگم ها و اعضای جمع کننده نیرو
• توجه به مفهوم طبقه بندی طراحی لرزه ای ساختمان ها (توجه همزمان به وضعیت لرزه خیزی و اهمیت ساختمان ها در طبقه بندی آنها)
• ارائه ضوابط لرزه ای برای اعضای غیر سازه ای نظیر اجزای معماری، مکانیکی و الکترونیکی
• ارائه ضوابط تکمیلی طرح لرزه ای برای سازه های غیر ساختمانی
• ارائه ضوابط برای اندرکنش سازه و خاک در طراحی لرزه ای
• اصلاح ضوابط مربوط به ساختمان های بنایی
• بررسی و اصلاح ضوابط مربوط به اتصالات گیردار تیر I شکل به ستون قوطی

تهیه و تدوین آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله (استاندارد ۲۸۰۰ ایران) یکی از اقدامات مؤثر مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با همکاری محققین و متخصصین به منظور احداث واحدهای ساختمانی ایمن و مطمئن می باشد. نقش مؤثر و سازنده آیین نامه ۲۸۰۰ در ترویج ساخت و ساز ایمن در کشور بر کسی پوشیده نیست و بی شک تدوین این دستورالعمل و تلاش برای اجرای فراگیر آن می تواند نقش بسزایی در قانون مند نمودن ساخت و ساز در کشور و در نتیجه کاهش خسارات ناشی از زلزله داشته باشد.

ویرایش سوم آیین نامه ۲۸۰۰

برنامه بازنگری متن آیین نامه ۲۸۰۰ برای تدوین ویرایش سوم نیز از سال ۱۳۷۹ آغاز گردید که این ویرایش نیز نسبت به دو ویرایش قبل از سطح کیفی بهتری برخوردار بود. در ویرایش سوم آیین نامه ۲۸۰۰، علاوه بر لحاظ کردن مطالب جدید و تغییرات لازم در مباحث مختلف که به منظور رفع ابهامات و تناقضات متن آیین‌نامه صورت گرفته‌، سیر منطقی مباحث در فصل‌بندی آیین‌نامه نیز مورد توجه بوده است.

دانلود ویرایش سوم استاندارد ۲۸۰۰

برای تدوین ویرایش سوم آیین‌ نامه ۲۸۰۰، کمیته دائمی تشکیل گردید. طبق مصوبات این جلسه ۵ کمیته کاری به شرح زیر در نظر گرفته شد:

• کمیته تخصصی پهنه‌بندی
• کمیته تخصصی ژئوتکنیک
• کمیته تخصصی سازه
• کمیته تخصصی طیف طرح
• کمیته تخصصی ساختمان های بنایی

کمیته هماهنگی به موازات تشکیل کمیتـه‌های تخصصی به منظور هماهنگی و نظارت بر روند کلی تدوین تشکیل گردید.

به موازات تشکیل کمیته‌های اجرایی، کمیته تخصصی پهنه‌بندی جهت بررسی و اصلاح نقشه پهنه‌بندی موجود در آیین نامه ۲۸۰۰ایجاد شود. در همین راستا با تمامی استانداری‌ها و دانشگاه‌ها و سازمان‌های مسکن و شهرسازی استان‌ها و سازمان زمین‌شناسی کشور و پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله و کمیته فرعی ـ تخصصی مقابله با خطرات ناشی از زلزله و لغزش لایه‌های زمین در خصوص ارسال مطالعات پهنه‌بندی خطرات نسبی زلزله در استان‌ها مکاتباتی انجام شد.

سپس طی جلسات متعدد موارد ارسالی مورد بررسی قرار گرفت. شایان ذکر است توسط این کمیته نقاط جدیدی به لیست اسامی شهرهای موجود در آیین نامه۲۸۰۰ افزوده شد. سرانجام ماحصل فعالیت کمیته‌های اجرایی، کمیته‌های سه نفره و کمیته‌های تخصصی جمعاً با ۵۳۵۰ نفر ساعت کار، ویرایش سوم آیین نامه ۲۸۰۰ می‌باشد.

ویرایش دوم آیین نامه ۲۸۰۰

توسعه دانش مهندسی به خصوص مهندسی زلزله در کشور سبب شد این آیین‌نامه جوان تکمیل گردد. بر این اساس در سال ۱۳۷۲ کمیته‌ای متشکل از ۳۶ نفر از صاحب نظران و استادان دانشگاه ها در مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن تشکیل گردید که با اجرای پروژه‌های تحقیقاتی کاربردی و تشکیل جلسات تخصصی نسبت به بازنگری این آیین‌نامه اقدام نمود. این کمیته در اسفند ۱۳۷۵ به اخذ دریافت جایزه ویژه از «اولین جشنواره مهندسی ساختمان کشور» نائل شد.

دانلود ویرایش دوم استاندارد ۲۸۰۰

پیش‌نویس این آیین نامه ۲۸۰۰ در سال ۱۳۷۸ در یک فراخوان عمومی برای نظرخواهی انتشار یافت و بعد از اصلاح و تکمیل و جمع‌بندی مجدد بنا به پیشنهاد مشترک وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت کشور در جلسه مورخ 1378/09/17 هیأت وزیران تصویب و ابلاغ شد.

ویرایش اول آیین نامه ۲۸۰۰

مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن با تشکیل کمیته‌ای از استادان دانشگاه ها و صاحبنظران و همکاران مرکز، پیش‌نویس «آیین‌نامه طراحی ساختمان ها در برابر زلزله» را تهیه و اولین چاپ آن را در بهمن ۶۶ منتشر نمود. این آیین‌نامه با همکاری مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی شماره ۲۸۰۰ به خود گرفت و مجدداً بخش مربوط به بارهای ناشی از زلزله از استاندارد ۵۱۹ جدا و آیین‌نامه مذکور ملاک طراحی ساختمان ها در برابر زلزله قرار گرفت.

دانلود ویرایش اول استاندارد ۲۸۰۰

این آیین‌نامه به استناد تصویب‌نامه مورخ 1367/07/24 هیأت وزیران برای اجرا به کلیه دستگاه های اجرایی و شهرداری ها ابلاغ گردید و بعد از زلزله رودبار و منجیل در سال ۱۳۶۹ اهمیت و نقش آن بیش از پیش اثبات گردید و مورد توجه عموم قرار گرفت.

آیین نامه ۲۸۰۰ در رابطه با چیست؟

آیین‌نامه ۲۸۰۰ ایران تحت عنوان «آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله» یکی از اسناد فنی مهم در حوزه مهندسی سازه است که ضوابط و مقررات لازم برای طراحی مقاوم ساختمان‌ها در برابر زمین‌لرزه را ارائه می‌دهد. این آیین‌نامه با هدف کاهش خسارات جانی و مالی ناشی از زلزله تدوین شده و اجرای آن برای تمامی ساختمان‌های شهری الزامی است. آیین‌نامه ۲۸۰۰ شامل مباحثی مانند تحلیل لرزه‌ای، بارگذاری زلزله، رفتار لرزه‌ای سازه‌ها، جزئیات اجرایی، و طراحی سیستم‌های باربر جانبی می‌باشد و نقش کلیدی در ایمن‌سازی ساخت‌وسازها در کشور ایفا می‌کند.