ایستاسازه
En Ar

خانه - خدمات ایستاسازه - ابنیه و ساختمان - مبحث 8 مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان های با مصالح بنایی)

مبحث 8 مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای ساختمان های با مصالح بنایی)

 فصل یک مبحث 8 مقررات ملی ساختمان: کلیات

طبق تعریف مبحث 8 مقررات ملی ساختمان، ساختمان بنایی ساختمانی است که با آجر، سنگ یا بلوک سیمانی یا ترکیبی از آن ساخته شده و در آن میلگردهای فولادی به همراه مصالح بنایی برای تحمل نیرو به کار می روند. در این ساختمان ها معمولا از واحد بنایی برای تحمل فشار و از میلگردهای فولادی برای تحمل کشش استفاده می شود.

ساختمان بنایی محصور شده با کلاف که با آجر، سنگ یا بلوک سیمانی یا ترکیبی از آن ها ساخته شده و در آن تمام بارهای قائم و نیرو های جانبی توسط دیوارها تحمل می شوند. کلاف ها در این ساختمان ها با نقش محصور کنندگی خود باعث افزایش یکپارچگی و شکل پذیری دیوارها می شوند.

ساختمان های بنایی غیر مسلح که در آن از آجر، بلوک سیمانی، سنگ و یا خشت استفاده شده و در آن دیوارها فشار ناشی از بارهای قائم و تا حدودی برش ناشی از نیروهای جانبی را تحمل می کنند.

بست دیوار: بست مکانیکی فولادی است که لایه های بنایی را به یکدیگر یا به مصالح دیگر متصل می کند.

جرز: عضو قائم مجزا که بعد افقی آن نسبت به ضخامت بیشتر از 3 برابر یا کمتر از 6 باشد و ارتفاع آن از 5 برابر طولش کمتر باشد.

حفره: به فضای خالی که مساحت آن بیش از 1000 میلی متر مربع باشد، حفره می گویند.

تنگ: میلگردی که برای مقاومت در برابر برش یا پیچش در یک عضو سازه ای استفاده می شود و به شکل های L ،U یا مستطیلی است.

ستون: عضو سازه ای قائمی است که بعد بزرگ مقطع آن از سه برابر بعد کوچک مقطع تجاوز نکند و ارتفاع آن حداقل سه برابر بعد کوچک مقطع باشد.

مصالح بنایی توپر مصالح بنایی کاملا همگنی است که هیچ گونه حفره یا سوراخی در آن وجود نداشته باشد و مصالح بنایی تو خالی دارای فضاهای مختلف اعم از سوراخ ها، حفره ها و فرورفتگی ها است که حجم آن ها برابر با 35 تا 70 درصد از حجم کلی باشد.

مبحث 8 مقررات ملی ساختمان - ساختمان بنایی
مبحث 8 مقررات ملی ساختمان – ساختمان بنایی

فصل دوم مبحث 8 مقررات ملی ساختمان: مشخصات مصالح و کنترل کیفیت

برخی موارد مربوط به مشخصات مصالح و کنترل کیفیت مربوط به ساختمان بنایی در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان:

مصالح سنگی، بتن سیمانی و آهکی، باید سخت، تمیز و با دوام بوده و از هر گونه پوسیدگی و لایه های تورم پذیر یا تراکم پذیر و مواد شیمیایی مضر برای بتن و میلگرد و لایه های سست، کلوخه های رسی و ذرات میکا عاری باشد.

با توجه به ملاحظات طراحی و شرایط محیطی می توان از سیمان پرتلند نوع یک، دو یا سه، سیمان سر باره ای، سیمان بنایی در ساخت ساختمان های بنایی استفاده کرد.

آهک مصرفی در ساخت ملات، شفته و بتن آهکی ساختمانی و آهک زنده برای مصارف ساختمانی باید مطابق با استاندارد ملی ایران باشند. همچنین آهک باید به صورت شیر آهک مصرف شود.

در ساختمان بنایی آب، باید تمیز و صاف بوده و عاری از مقادیر زیان آور روغن ها، اسید ها، قلیایی ها، نمک ها، مواد قندی، مواد آلی یا مواد دیگری باشد، چون ممکن است به کارهای ساختمانی به ویژه بتن آسیب برساند.

واحد های مصالح بنایی در ساختمان بنایی بر حسب شکل ظاهری به سه نوع تقسیم می شود:

  1. واحد مصالح بنایی توپر
  2. واحد مصالح بنایی سوراخ دار
  3. واحد مصالح بنایی توخالی
واحد های مصالح بنایی در ساختمان بنایی
واحد های مصالح بنایی در ساختمان بنایی

طبق مبحث 8 مقررات ملی ساختمان برای ساخت ساختمان های بنایی در مناطق با خطر نسبی زلزله خیلی زیاد و زیاد، واحدهای مصالح بنایی توخالی که در دیوارهای سازه ای مورد استفاده قرار می گیرند باید دارای شرایط زیر باشند:

  1. در ساختمان های بنایی مصالح بنایی تو خالی تنها در دیوارهای غیر سازه ای مجاز است.
  2. مصالح بنایی سوراخ دار و توخالی، سوراخ ها باید عمود بر سطح بزرگ واحد مصالح بنایی و به طور یکنواخت در سطح آن توزیع شود. اندازه سوراخ های مربعی و قطر سوراخ های دایره ای باید حداکثر به 25 میلی متر محدود شود و ضخامت جداره بین سوراخ و لبه واحد مصالح بنایی بیش از 15 میلی متر و فاصله بین دو سوراخ بیش از 10 میلی متر باشد.
  3. در ساختمان بنایی ضخامت پوسته ها نباید کمتر از 15 میلی متر باشد.
  4. جان آجر توخالی باید در کل عرض واحد مصالح بنایی امتداد یابد.

مقامت فشاری آجر باید منطبق با مشخصات طراحی و حداقل 5 مگاپاسکال باشد و چگالی حقیقی هر دو نوع آجر توپر و سوراخ دار نباید از 1700 و چگالی ظاهری آن ها از 1300 کیلوگرم بر متر مکعب کمتر شود. درصد جذب آب برای آجرهای درمجاورت آب مانند آجرهای نما نباید بیش از حد 5 درصد باشد.

بلوک های ساخته شده از شن و ماسه طبیعی رودخانه ای یا شکسته، دارای وزن ویژه ای معمولی و در حدود 2000 کیلوگرم بر متر مکعب هستند. بلوک های با وزن ویژه کمتر از 1700 کیلوگرم بر متر مکعب را سبک به حساب می آورند. در صورتی که وزن ویژه بلوک بین 1700 و 2000 کیلوگرم در متر مکعب باشد آن را نیمه سبک به شمار می آورند. عرض لبه های بلوک سیمانی حداقل 10 میلی متر و حداکثر 12 میلی متر باشد.

مخلوط بتن مصرفی در ساخت بلوک باید از یک پیمانه پرتلند و 3.5 پیمانه شن و 2.5 پیمانه ماسه و 150-130 لیتر آب برای بتن لرزیده یا 180-160 لیتر برای بتن نلرزیده در هر متر مکعب تشکیل شده باشد.

ضخامت تیغه های بلوک سقفی باید حداقل 15 میلی متر و عرض تکیه گاه بلوک سقفی بر روی تیرچه دست کم 20 میلی متر باشد.

استفاده از قلوه سنگ مجاز نیست مگر اینکه به صورت شکسته و در ابعاد مورد نظر مصرف شود. ابعاد قطعه سنگ مصرفی باید حداقل 150 میلی متر و حداکثر به اندازه پهنای دیوار باشد.

مقاومت فشاری سنگ ها برای کارهای بنایی باربر نباید کمتر از 15 مگاپاسکال باشد. جذب آب سنگ های رگی حداکثر 5 درصد و ضریب نرم شدن سنگ در آب، در مورد سنگ های باربر و نما دست کم 70 درصد است. جذب آب مجاز در استاندارد ایران برای سنگ های آهکی متراکم 15 درصد، سنگ های آهکی متخلخل 25 درصد ودر مورد توف ها 30 درصد تعیین شده است.

 ضریب نرم شدن سنگ در آب عبارتست از نسبت مقاومت فشاری نمونه خیس شده در آب به مدت حداقل 24 ساعت به مقاومت فشاری همان سنگ در حالت خشک.

سطوح خشت باید صاف باشد و مقاومت فشاری خشت باید حداقل 1.2 مگاپاسکال باشد. باید در محیطی خشک شود که در زمان مصرف رطوبت آن کمتر از 4 درصد باشد. ابعاد خشت ها از 50*200*200 میلی متر تا 60*250*250 میلی متر بوده و باید هم اندازه هم باشند.

برای مسلح نمودن قائم و افقی دیوارها و کلاف ها، میلگرد آجدار با مقاومت تسلیم 400 مگاپاسکال قابل استفاده است.

استفاده از قطعات زنگ زده و پوسته پوسته شده مجاز نیست، مگر اینکه به وسیله ماسه پاشی یا برس زنی کاملا تمیز گردند.

بست های دیوار و مهارهایی که با سیم های فولادی ساخته می شوند از مس، برنج یا دیگر فلزات مقاوم در برابر خوردگی باید حداقل مقاومت تسلیم 200 مگاپاسکال را داشته باشند.

طبق مبحث 8 مقررات ملی ساختمان در استفاده از ملات ها در ساختمان بنایی باید محدودیت های زیر رعایت شود:

  1. در ساخت ساختمان های خشتی استفاده از ملات گل، کاهگل و گل آهک مجاز است.
  2. در ساخت ساختمان های سنگی استفاده از ملات گل مجاز نیست و باید از ملات های گل آهک، ماسه-سیمان و ماسه- سیمان- آهک استفاده شود.

ملات ماسه سیمان تشکیل شده است از نسبت 5 به 1 تا 3 به 1 که متغیر است، باید در نظر داشت که هیچ گاه نباید به ملات سیمان، گچ اضافه کرد و مواد مضر نظیر خاک رس، مواد آلی و سولفات ها را باید محدود کرد. در ضمن برای شمشه گیری ملات های سیمانی استفاده کردن گچ مجاز نیست.

ملات ماسه- سیمان- آهک با نسبت های مختلفی ساخته می شود.

ملات های گل- آهک، ماسه-آهک و ملات های ساروج در این گروه قرار می گیرند.

  • ملات گل و آهک: نسبت حجمی خاک و آهک در ساخت ملات گل- آهک یک حجم آهک و سه حجم خاک می باشد.
  • ملات ماسه-آهک: ماده پرکننده این ملات، ماسه و ماده چسباننده آن آهک است. نسبت حجمی ماسه وآهک در ساخت ملات ماسه- آهک نیز یک حجم آهک و سه حجم ماسه می باشد. برای ساخت این ملات نیز باید همانند ملات گل- آهک عمل کرد. توصیه می شود در ساخت این ملات از ماسه کفی خاکدار حداکثر 5 درصد خاک رس استفاده گردد. از این ملات فقط می توان برای اندود سطوح استفاده کرد.
  • ملات ساروج: از ملات های ساروج سرد و گرم به شرح زیر می توان در اندودکاری و آب بندی قسمت های مختلف ساختمان استفاده کرد:

ملات ساروج گرم، در واقع نوعی ملات آهک آبی است که از پختن و آسیاب کردن سنگ های آهکی رس دار و افزودن آب به آن به دست می آید.

ملات ساروج سرد، در واقع از اختلاط 10 حجم گرد آهک شکفته، 7 حجم خاکستر الک شده، یک حجم خاک رس، یک حجم ماسه بادی و  30 تا 50 کیلوگرم لویی یا پشم بز، مقداری آب و ورز دادن آن ها به دست می آید.

ملات های گچی، برای رویه در گچ کاری، اتصالات قطعات گچی و در برخی موارد برای اندودهای زودگیر مانند اندود آستر سقف های کاذب مصرف می شود. ملات گچ و خاک برای آستر در گچ کاری دیوار، جرز و ستون استفاده می شود.

طبق مبحث 8 مقررات ملی ساختمان ملات های گل فقط باید به عنوان لایه بستر در دیوارهای خشتی استفاده شود.

برای جلوگیری از ترک خوردن ملات گل پس از خشک شدن به آن کاه می افزایند. برای ساختن هر متر مکعب کاهگل حدود 45 تا 50 کیلوگرم کاه لازم است. از ملات کاهگل فقط برای ساخت خشت و اندودکاری دیوارها و پوشش بام برای عایق کاری رطوبتی و حرارتی استفاده می شود.

در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان ملات ها به چهار گروه تقسیم می گردند:

  • ملات خیلی قوی با مقاومت فشاری 42 روزه برابر یا بیش از20 مگاپاسکال برای عملیات بنایی زیر سطح زمین
  • ملات قوی با مقاومت فشاری 42 روزه برابر یا بیش از 12 مگاپاسکال برای عملیات اجرای دیوارهایی که مقاومت خمشی زیاد نیاز ندارند
  • ملات متوسط با مقاومت فشاری 42 روزه برابر یا بیش از 5 مگاپاسکال برای مصارف عمومی
  • ملات ضعیف با مقاومت کم برای نازک کاری
تقسیم بندی ملات ها در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان
تقسیم بندی ملات ها در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان

دوغاب، مخلوطی از مواد چسباننده و سنگدانه است که آب کافی به آن اضافه شده تا مخلوط بدون این که اجزای تشکیل دهنده آن از یکدیگر جدا گردد، ریخته شود که به دو نوع دوغاب بنایی و دوغاب سیمانی تقسیم می گردد.

دوغاب بنایی در ساختمان بنایی به عنوان پرکننده بین قطعات کاربرد دارد.

دوغاب سیمانی در تقویت کارهای بنایی مورد استفاده قرار می گیرد. پس از ساخت هر پنج ردیف آجر، عمل دوغاب ریزی سیمانی انجام می شود و باید این عمل تا پایان ساخت کامل دیوار ادامه یابد.

الزامات دوغاب سیمانی در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان:

  1. دوغاب سیمانی باید به نسبت حجمی یک سیمان و یک ماسه ریخته شود.
  2. دوغاب سیمانی باید در کمترین  زمان ممکن مورد استفاده قرار بگیرد.
  3. از دوغابی که از شروع اختلاط آن 1.5 ساعت گذشته نباید استفاده کرد.
  4. از یخ زدن دوغاب سیمانی حداقل 24 ساعت پس از اجرا جلوگیری شود.

مخلوط های ضدیخ، نمک ها یا سایر مواد مشابه نباید در ملات یا ملات دوغابی به کار روند.

از مواد هوازا، نباید در ملات یا ملات دوغابی استفاده کرد.

رنگ ها: فقط اکسید معدنی خالص، کربن سیاه یا رنگ های پلاستیکی را می توان مورد استفاده قرار داد. مقدار کربن سیاه موجود باید به حداکثر 3 درصد وزن سیمان محدود شود.

شفته و بتن آهکی، مخلوطی از آب و آهک و خاک رس می باشد. شفته آهکی را با دوغاب آهک هوایی و خاک رس یا خاک دارای خاک رس بدون ریشه گیاهی و سایر مواد آلی می سازند. بهترین روش ساختن شفته آهکی استفاده از دوغاب آهک می باشد. معمولا، مقاومت فشاری شفته آهکی با مرور زمان افزایش می یابد و برای لایه های زیر پی و برای بارگذاری های کم مقاومت فشاری 1 مگاپاسکال مورد استفاده قرار می گیرد.

  1. مقدار آب لازم برای شفته آهکی بستگی به مقدار خاک رس دارد و آب کمتر باعث می شود که شفته پوک نشود.
  2. مقدار آهکی که در ساختن شفته آهکی باید مصرف شود بستگی به مقاومت مورد نیاز و مقدار خاک رس درون خاک دارد.
  3. وجود دانه های سنگی درشت برای مصرف خاک در شفته مشروط بر اینکه دانه بندی مناسبی داشته باشد بلامانع می باشد.
  4. بهترین خاک برای ساختن شفته آهکی، خاک با دانه بندی پیوسته است که ریز دانه آن از 25 درصد و خاک رس آن از 15 درصد خاک کمتر نباشد.
  5. بتن آهکی مانند بتن سیمانی است با این تفاوت که چسبنده آن خمیر آهک است و مقدار خاک رس آن می تواند تا 5 درصد مصالح سنگی باشد.

بتن سیمانی باید با عیار سیمان حداقل 250 کیلوگرم در هر متر مکعب بتن ساخته شود. حداقل  مقاومت فشاری بتن مورد استفاده در کلاف ها نباید کمتر از 20 مگاپاسکال باشد.­ بتن خرده سنگی برای پی سازی در ساختمان های بنایی با مصرف حداقل 70 درصد بتن با مقاومت فشاری 42 روزه 20 مگاپاسکال و 30 درصد سنگ لاشه یا خرده سنگ مجاز است.

فصل دوم مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان - مشخصات مصالح
فصل دوم مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان – مشخصات مصالح

فصل سوم مبحث 8 مقررات ملی ساختمان: الزامات عمومی

جهت تامین حداقل عرض درز انقطاع در ساختمان بنایی، فاصله هر طبقه ساختمان از مرز زمین مجاور حداقل باید برابر 0.005  ارتفاع آن طبقه از روی تراز پایه باشد.

تمامی اجزای ساختمان باید به گونه مناسبی به هم پیوسته باشند تا ساختمان در برابر نیروها به طور یکپارچه عمل کند و دیوارهای باربر باید در یک راستای قائم تا پی ادامه داشته باشند.

دیوارهای زیر زمین جهت تحمل بارهای قائم به اضافه بارهای جانبی که از خاک های مجاور ناشی می شود باید دارای مقاومت و ضخامت کافی باشند.

الزامات اجرایی زیرزمین در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان:

الف) ضخامت دیوار زیر زمین باید حداقل برابر با ضخامت دیوار طبقه همکف باشد.

ب) کلیه نعل درگاه ها در طبقه زیر زمین باید از بتن درجا ساخته شده باشند و توسط میلگردهای قائم یا کلاف های قائم به کلاف های افقی پایین و بالا متصل گردند.

ج) در صورت عدم استفاده از کلاف افقی زیر دیوار طبقه زیر زمین، باید کلیه میلگردهای قائم در دیوار طبقه زیر زمین به میلگردهای شالوده متصل گردند.

د) دیوارها باید در برابر نفوذ آب و رطوبت عایقکاری شوند. عایقکاری رطوبتی زیر دیوار با قیرگونی و سایر مصالح مشابه به دلیل کاهش مقاومت برشی در برابر بارهای جانبی، مجاز نیست و 20 میلی متر ملات ماسه- سیمان با نسبت سیمان به ماسه یک به دو کافی است.

بازشوها باید حتی الامکان کوچک بوده و در قسمت های مرکزی دیوار قرار گیرند. در دیوارهای باربر، در صورت امکان باید از تعبیه بازشوها در یک راستای قائم احتراز شود.

بست های دیواری در اجرا باید به اندازه کافی بلند باشد تا حداقل 2 بند کله از هر جداره را در برگیرد. بخشی از بست های دیواری که درون جدار قرار دارند باید کاملا در ملات یا دوغاب محصور باشند. دو انتهای بست های دیواری باید با زاویه 90 درجه و حداقل به طول 5 میلی متر خم شوند.

به ازای هر 0.6 مترمربع از مساحت دیوار، باید حداقل یک بست دیواری با قطر 12 میلی متر تعبیه شود. اگر فاصله بین دو جداره بزرگتر از 75 میلی متر و کوچکتر از 115 میلی متر باشد، باید برای هر 0.4 متر مربع از مساحت دیوار، حداقل یک بست دیواری به قطر 12 میلی متر در نظر گرفته شود. بست ها در صفحه قائم دیوار باید یک در میان به صورت متناوب تعبیه شوند. حداکثر فاصله قائم میان بست ها نباید از 600 میلی متر و حداکثر فاصله افقی میان آن ها نباید از 900 میلی متر تجاوز نماید. در اطراف بازشوها فاصله افقی بست ها باید کمتر از 900 میلی متر و حداکثر 300 میلیمتر دور تر از لبه بازشو تعبیه گردند.

بست های دیواری در دیوارهای چند جداره حفره پر، در هر 0.2 متر مربع از دیوارهای چند جداره، جداره ها با بست های دیواری به قطر حداقل 5 میلی متر به یکدیگر بسته شوند.

میلگرد بستر پیش ساخته برای دیوارهای بنایی باید دارای حداقل یک سیم عرضی با قطر حدود 3 میلی متر برای هر 0.2 مترمربع از مساحت دیوار باشد. فاصله عمودی میلگرد بستر نباید بیش از 400 میلی متر باشد. سیم های طولی باید کاملا در ملات بند افقی خوابانده شوند.

در دیوارهای باربر غیر مسلح، نسبت لاغری که از تقسیم ارتفاع موثر بر ضخامت یا تقسیم طول موثر دیوار بر ضخامت، هر کدام کمتر است به دست می آید نباید از 15 بیشتر شود.

نسبت لاغری در ستون ها از تقسیم ارتفاع موثر ستون بر ضخامت موثر در هر جهت، هر کدام بیشتر است، به دست می آید. این نسبت در ستون های غیر مسلح باید کمتر از 15 باشد. در ستون های مسلح این نسبت به عدد 20 محدود می شود. در محاسبات باید حداکثر خروج از مرکزیتی معادل با 10 درصد بعد ستون در هر جهت در نظر گرفت.

طبق مبحث 8 مقررات ملی ساختمان حداکثر ارتفاع مجاز دیوارهای غیر سازه ای و تیغه ها از تراز کف مجاور 3.5 متر می باشد.

تیغه هایی که در تمام ارتفاع طبقه ادامه دارند باید کاملا به زیر پوشش سقف مهار شوند.

لبه قائم تیغه ها نباید آزاد باشد. چنانچه طول تیغه پشت بند کمتر از 1.5 باشد لبه آن می تواند آزاد باشد.

به جز نعل درگاه در طبقه زیر زمین، نعل درگاه می تواند از مصالحی مانند آجر مسلح، چوب، فولاد، بتن درجا و پیش ساخته باشد. بار وارد بر نعل درگاه بخشی از دیوار مثلثی شکل که اضلاع جانبی آن با افق زاویه 60 درجه می سازد، می باشد.

طول تکیه گاه تیر نعل درگاه در هر طرف بایستی حداقل 350 میلی متر یا یک دهم طول دهانه، هر کدام بیشتر است در نظر گرفته شود.

ارتفاع جان پناه اطراف بام و بالکن ها از کف تمام شده باید حداکثر 700 میلی متر و ضخامت آن حداقل 200 میلی متر باشد. همچنین لازم است در فواصل 5  متر توسط کلاف های افقی و قائم مهار شوند.

 بادگیر ساخته شده با مصالح بنایی و اجزای مشابه نباید از کف بام، بلندتر از 1.5 متر باشد.

در صورتی که از تیر به عنوان تکیه گاه جانبی استفاده شود، فاصله آزاد بین تیرها نباید از 32 برابر حداقل عرض مساحت ناحیه فشاری بشتر باشد.

بست ها یا میلگردهای بستر باید با ملاتی که حداقل ضخامتش 16 میلی متر است، در برابر هوازدگی پوشش داده شوند. ضخامت ملات دوغابی یا ملات بین واحدهای بنایی و میلگرد بستر نباید کمتر از 6  میلی متر باشد. در مواردی که از پیچ ها یا میلگرد با قطر 6 میلی متر یا کمتر استفاده می شود، می توان آن ها را در بندهای افقی که حداقل ضخامت آن ها دو برابر ضخامت میلگرد یا پیچ است جای گذاری کرد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان لوله ها و مجاری توکار در صورتی مجاز است که قطر آن ها از یک ششم ضخامت دیوار کمتر باشد.

ضخامت موثر دیوارهای تک جداره واحدهای توپر یا میان خالی، ضخامت مشخصه دیوار است.که فضای خالی آن با ملات یا ملات دوغابی پر شده باشد.

عرض موثر برای ستون های مستطیلی در امتداد مورد نظر، عرض مشخصه است.

پیچ های مهار از میلگرد خم شده باید دارای یک قلاب 90 درجه خم با قطر داخلی سه برابر قطرپیچ، به اضافه طول مستقیمی مساوی 1.5 برابر قطر پیچ بعد از انتهای آزاد باشند. همه پیچ ها، باید در محل خود با حداقل 25 میلی متر ملات دوغابی بین پیچ  واحد بنایی محصور شوند. مگر پیچ های به قطر 6 میلی متر که آنها را می توان در بندهای افقی با ضخامت حداقل 12 میلی متر جای داد. حداقل فاصله مرکز تا مرکز پیچ 40 برابر قطر پیچ است.

حداقل میلگرد افقی و قائم برای بالا و پایین و اطراف بازشوها 130 میلی متر مربع می باشد که میلگردهای افقی باید حداقل به طول کمترین عدد از دو مقدار 600 میلی متر و 40 برابر قطرمیلگرد بعد از بازشو امتداد یابند.

دیوارهای جدا شده از سیستم اصلی سازه ای، دارای حداقل میلگرد افقی برابر 0.007  مساحت مقطع عرضی دیوار باشند. این ضابطه می بایست با توزیع یکنواخت میلگرد بستر یا با میلگردهای افقی که فاصله ان ها از یکدیگر بیش از 1200 میلی متر نباشد و به طور کامل در ملات یا ملات دوغابی مدفون باشند ارضا گردد.

ضخامت اسمی دیوارهای باربر مسلح باید از 150 میلی متر کمتر باشد. در مورد دیوارهای باربر بنایی مسلح با واحد آجر مجوف، ضخامت اسمی 100 میلی متر مجاز است، به شرط آنکه مقاومت واحد سطح خالص بیشتر از 55 مگاپاسکال باشد، نسبت لاغری بزرگتر از 27 نباشد، واحدها در پیوند ممتد قرار گیرند، اندازه میلگرد کمتر یا مساوی 12 میلی متر باشد و حداکثر دو میلگرد با یک وصله در هر حفره قرار گیرد، بندها به شکل صاف محدب یا صاف باشند.

فصل چهارم مبحث 8 مقررات ملی ساختمان: ساختمان های بنایی مسلح

حداکثر ارتفاع ساختمان های بنایی مسلح 15 متر از تراز پایه می باشد. طراحی ساختمان های بنایی به دو روش تنش و مقاومت نهایی صورت می گیرد.

روش طراحی تنش مجاز در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان به قرار زیر است:

  1. مقاطع صفحه ای پیش از خمش، پس از خمش نیز مستوی باقی می مانند.
  2. تنش، متناسب با کرنش است.
  3. ترکیب اعضای بنایی، یک عضو همگن را تشکیل می دهد.
  4. بنایی هیچگونه تنش کشی را تحمل نمی نماید.
  5. میلگرد کاملا توسط ملات یا دوغاب محصور و با واحد بنایی پیوند دارد.
روش طراحی تنش مجاز
روش طراحی تنش مجاز

    روش طراحی مقاومت نهایی در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان به قرار زیر است:

  1.  میلگرد کاملا توسط مصالح بنایی محصور شده و پیوستگی کرنش بین ملات و میلگرد وجود دارد.
  2. مقاومت اسمی مقاطع بنایی مسلح برای ترکیب خمش و بار محوری بایستی بر اساس اعمال شرایط تعادل و سازگاری کرنش ها باشد.
  3. حداکثر کرنش قابل استفاده در دورترین تار فشاری بنایی باید با 0.003 برای بنایی رسی و 0.0025 برای بنایی بتنی فرض شود.
  4. توزیع کرنش در عمق مقطع، خطی در نظر گرفته می شود.
  5. مقدار تنش میلگرد در محدوده ارتجاعی از حاص لضرب مدول الاستیسیته در کرنش میلگرد به دست می آید.
  6. در محاسبات خمش و نیروهای محوری باید از مقاومت کششی بنایی صرف نظر کرد.
  7. تنش بنایی در دورترین تار فشاری برابر با 0.85 مقاومت فشاری مشخصه بنایی است که در ناحیه فشاری و تا عمق 0.8 فاصله بین تار کنش فشاری حداکثر و محور خنثی به صورت یکنواخت توزیع می شود.

الزامات میلگردها در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان

الف) اندازه قطر میلگرد طولی نباید از 28 میلی متر بیشتر باشد. همچنین قطر میلگرد طولی نباید بیشتر از یک هشتم ضخامت اسمی دیوار یا یک چهارم هر یک از موارد زیر باشد:

  1. بعد کوچک حفره
  2. ضخامت هسته مسلح

ب) درصد نسبی میلگردهای طولی در حفره یا در ردیف های واحدهای بنایی تو خالی نباید بیش از 4 درصد در محل های بدون وصله و 8 درصد در محل وصله میلگردها باشد. همچنین در یک حفره دیوار نباید بیش از 2 میلگرد جایگذاری شود.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان فاصله میلگردها باید به شکل زیر اجرا شود:

فاصله آزاد بین میلگردهای موازی به جز در ستون ها، نباید کمتر از قطر اسمی میلگردها یا 25 میلی متر، هرکدام بیشتر است باشد.

در ستون ها و ستونک ها فاصله آزاد بین میلگردهای طولی نباید از هیچ یک از دو مقدار 1.5 برابر قطر اسمی و 38 میلی متر کمتر باشد.

محدودیت فواصل آزاد بین میلگردها باید برای فاصله آزاد بین یک وصله پوششی و وصله ها یا میلگردهای مجاور نیز رعایت شود.

فاصله آزاد بین یک میلگرد و هر سطح بنایی، در صورت استفاده از دوغاب درشت دانه و ریزدانه به ترتیب نباید کمتر از 13 میلی متر و 7 میلی متر باشد.

تعداد میلگردهای هر گروه باید به دو عدد محدود شود و این میلگردهای گروه شده باید در داخل تنگ ها محصور شوند.

از قلاب ها  نباید برای مهار میلگردهای تحت فشار بهره گرفت. میلگردهای کششی را می توان به وسیله خم کردن در ارتفاع جان مستقیما گیردار شود.

مقاطع بحرانی برای مهار میلگرد در اعضای خمشی نقاط تنش حداکثر و نقاطی در طول دهانه که در آن نقاط، میلگرد مجاور قطع یا خم می شود.

میلگرد باید از نقطه ای که از نظر مقاومت خمشی دیگر به آن نیازی نیست تا فاصله ای برابر با بزرگترین دو مقدار عمق موثر عضو و 12 برابر قطر اسمی میلگرد امتداد یابد، مگر در تکیه گاه های دهانه های ساده و در انتهای آزاد اعضای طره ای.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان میلگرد خمشی نباید در یک ناحیه کششی قطع شود، مگر اینکه یکی از شرایط زیر برآورده شود:

الف) برش در نقطه قطع ميلگرد از دو سوم مقدار مجاز آن، با در نظر گرفتن مقاومت برشي ميلگردهاي برشي موجود، فراتر نرود.

ب) میلگرد امتداد یافته دو برابر مساحت لازم برای خمش در نقطه قطع را دارا باشد.

قطر این بست ها یا تنگ ها نباید کمتر از 6 میلی متر و فاصله بین آن ها نباید بیشتر از 16 برابر قطر اسمی میلگرد یا 48 برابر قطر بست باشد.

ضوابط تنگ های جانبی مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان

میلگردهای طولی باید توسط تنگ های جانبی با حداقل قطر 6 میلی متر محصور شوند.

فاصله قائم تنگ های جانبی نباید از هیچ یک از مقادیر 16 برابر قطر میلگردهای طولی، 48 برابر قطر تنگ و کوچکترین بعد عضو فشاری تجاوز نماید.

تنگ های جانبی در گوشه یک تنگ با زاویه داخلی حداکثر 135 درجه قرار گرفته باشد.

فاصله آخرین تنگ از پایین ترین میلگرد افقی موجود در تیر، شاه تیر، دال یا پهنه فوقانی از نصف یک فاصله تنگ بیشتر نشود.

بایستی حداقل چهار میلگرد طولی، در هر گوشه ستون و جرز قرار گیرد، در نظر داشته باشید که بایستی میلگرد طولی کمتر از 0.5 درصد و بیشتر از 4 درصد باشد. فاصله ازاد میان میلگردهای طولی نباید کمتر از 1.5 برابر قطر اسمی میلگرد و نیز کمتر از 38 میلی متر باشد.

در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان پوشش میلگرد، باید حداقل پوشش بنایی زیر تامین شود:

الف) نمایی در معرض خاک یا هوا، 50 میلی متر برای میلگردهای به قطر بزرگتر از 16 میلی متر و 38 میلی متر برای میلگردهای به قطر 16 میلی متر و کوچکتر.

ب) 38 میلی متر برای بنایی که در معرض خاک یا زمین نیست.

سیم های طولی میلگرد بستر باید کاملا در ملات یا دوغاب مدفون شود، حداقل پوشش برای حالتی که در معرض خاک یا هوا باشد برابر با 16 میلی متر و برای حالتی که در معرض خاک یا هوا نمی باشد برابر با 13 میلی متر می باشد.

کاربرد قلاب در مناطق کششی مجاز نمی باشد، مگر در انتهای تیرهای ساده و طره ای یا در تکیه گاه انتهایی تیرهای سرتاسری و گیردار.

قلاب ها نباید برای تحمل باری که تنش کششی بیش از 52 مگاپاسکال در میلگرد ایجاد می کند به کاربرده شوند.

در صورت وجود کشش طول معادل برای قلاب استاندارد برابر با 13 برابر قطر میلگرد می باشد.

قلاب ها را نباید در افزایش مقاومت فشاری میلگردها موثر دانست.

از هر وسیله مکانیکی که قادر باشد مقاومت میلگرد را بدون آسیب رساندن به واحد بنایی افزایش دهد، می توان به جای قلاب استفاده کرد.

میلگرد قائم در دیوارها حداقل برابر با 130 میلیمتر مربع است که باید به طور متمرکز در هر تقاطع دو یا چند دیوار و نیز در انتهای دیوارها تعبیه شوند. همچنین حداقل 130 میلیمتر مربع از میلگرد های قائم باید برای طول دیوار و به فاصله افقی حداکثر 1200 میلی متر در سر تاسر دیوار تعبیه گردد.

میلگرد افقی در دیوارها با مساحت مقطع عرضی برابر 130 میلی متر مربع در نظر گرفته می شود. به صورت متمرکز در فواصل حداکثر 3 متر، یا به صورت یکنواخت در ارتفاع اجرا می گردد.

دیوارهای جدا شده از سیستم اصلی، می بایست دارای حداقل میلگرد افقی برابر با 0.007 مساحت مقطع عرضی دیوار باشند. این ضابطه می بایست با توزیع یکنواخت میلگرد بستر یا با میلگردهای افقی که فاصله آن ها از یکدیگر بیش از 1.2 متر نباشد.

در ستون هایی که تحت اثر تنش های فشاری یا کششی محوری ناشی از نیروهای واژگونی ناشی از زلزله می باشند، حداکثر فاصله میلگردهای عرضی ستون نباید بیش از 200 میلی متر برای ارتفاع کل ستون باشد و در قسمت های بحرانی در بالا و پایین ستون میلگرد عرضی باید از نوع بست ویژه باشد و فاصله آن ها از یکدیگر بیشتر از 200 میلی متر اختیار نشود مگر آنکه طراحی برای برش نیاز به میلگرد بیشتری را ایجاب کند.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان قسمت بحرانی در بالا و پایین ستون نباید کمتر از بیشترین مقادیر زیر در نظر گرفته شود:

الف: یک ششم ارتفاع آزاد ستون

ب: 450 میلی متر

ج: ضلع بزرگتر مقطع مستطیلی شکل ستون

فاصله میلگردهای عرضی در ارتفاع باقیمانده ستون نباید از 16 برابر قطر میلگرد طولی یا 48 برابر قطر میلگرد عرضی یا بعد کوچکتر مقطع عرضی ستون یا 450 میلی متر تجاوز کند.

تنگ های ویژه ستون باید در دو انتها دارای قلاب ویژه باشند. حداقل طول این قلاب باید 6 برابر قطر میلگرد یا 100 میلی متر، هر کدام بیشتر است بوده و زاویه خم آن 135 درجه باشد. این قلاب باید میلگرد طولی ستون را در برگیرد و به درون ستون نفوذ کند.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان حداقل ابعاد اسمی ستون بنایی نباید کمتر از 300 میلی متر در نظر گرفته شود.

مجموع مساحت میلگرد گذاری افقی و عمودی دیوارها باید حداقل 0.002 برابر مساحت کل مقطع عرضی دیوار باشد. حداقل مساحت میلگرد در جهت نباید کمتر از 0.0007 برابر مساحت کل مقطع عرضی دیوار باشد. فواصل میلگردها نباید از 1.2 متر تجاوز کند و قطر میلگرد نباید از 10 میلی متر کمتر باشد.

فصل پنجم مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان: ساختمان های بنایی محصور شده با کلاف

ساختمان های بنایی محصور شده با کلاف
ساختمان های بنایی محصور شده با کلاف

احداث ساختمان ها، بر روی زمین های ناپایدار یا در معرض سیل، مجاز نمی باشد.

الزامات پلان ساختمان در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان:

الف) طول ساختمان از سه برابر عرض آن یا 25 متر بیشتر نباشد.

ب) نسبت به هر دو محور اصلی تقریبا قرینه باشد.

پ) پیشامدگی های آن نباید از یک پنجم بعد ساختمان در همان راستا بیشتر باشد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان ارتفاع و تعداد طبقات ساختمان باید با الزامات زیر اجرا شود:

حداکثر تعداد طبقات ساختمان بنایی بدون احتساب زیر زمین به دو محدود می شود.

در احتساب تعداد طبقات ساختمان بنایی، تراز روی سقف زیر زمین نباید نسبت به متوسط تراز زمین مجاور بیش از 1.5 متر باشد.

تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور نباید بیش از 8 متر باشد.

حداکثر ارتفاع طبقه محدود به 4 متر می باشد و در صورت تجاوز از این حد باید یک کلاف افقی اضافی در داخل دیوارها و در ارتفاع حداکثر 4 متر از روی کلاف زیرین تعبیه گردد. به این ترتیب می توان ارتفاع طبقه را حداکثر تا 6 متر افزایش داد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان پیشامدگی های سقف باید با رعایت ضوابط زیر اجرا گردد:

طول پیشامده طره در مورد بالکن های سه طرف باز از 1.2 متر و برای بالکن های دو طرف باز از 1.5 متر تجاوز نکند.

روی هیچ قسمت پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود ولی ساخت جان پناه تا ارتفاع 700 میلی متر مجاز است.

ضوابط اجرایی شالوده در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان:

  • شالوده ها باید در یک تراز ساخته شوند.
  • ساخت شالوده شیب دار به هیچ وجه مجاز نیست. در زمین های شیب دار باید به صورت پلکانی اجرا گردد، به طوری که در جهت افقی حداقل 600 میلی متر همپوشانی داشته و ارتفاع هر پله نباید بیش از 300 میلی متر باشد.
  • برای دیوارهای باربر، عرض شالوده نواری باید حداقل 1.5 برابر عرض کرسی چینی و عمق آن حداقل 500 میلی متر باشد.
  • شالوده دیوارها باید با استفاده از بتن یا حداقل شفته آهکی با عیار 350 کیلوگرم آهک در متر مکعب شفته و یا سنگ لاشه با یکی از ملات های گل –آهک ، ماسه-سیمان-آهک  و یا ماسه- سیمان ساخته شود.
  • در مناطق سردسیر و دارای یخبندان تراز روی شالوده حداقل 400 میلی متر زیر سطح زمین قرار گیرد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان اگر از کلاف افقی به عنوان شالوده استفاده شود، باید کلاف های افقی بر روی کرسی چینی با مصالح بنایی اجرا شود. در این حالت موارد زیر باید رعایت شود:

الف) باید از روی سطح شالوده تا حداقل 300 میلی متر بالاتر از کف تمام شده محوطه پیرامون ساختمان باشد.

ب) برای جلوگیری از نفود رطوبت باید سطح کرسی چینی با 20 میلی متر ملات ماسه-سیمان با نسبت سیمان به ماسه یک به دو پوشانده شود.

پ) عرض کرسی چینی باید حداقل 100 میلی متر بیشتر از عرض دیوار باشد.

ت) کرسی چینی دیوارها با استفاده از سنگ لاشه، آجر یا بلوک سیمانی توپر با یکی از ملات های زیر اجرا گردد:

ملات ماسه-سیمان نسبت حجمی یک به سه

ملات ماسه- سیمان-آهک نسبت حجمی یک به یک به شش

ملات ماسه – آهک نسبت حجمی دو به پنج

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان به جای استفاده از کلاف افقی با کرسی چینی مصالح بنایی می توان از شالوده بتن مسلح با موارد زیر اجرا گردد:

  1. مقاومت بتن مورد استفاده در شالوده باید حداقل 20 مگاپاسکال باشد.
  2. مقاومت میلگرد مورد استفاده در شالوده باید حداقل 240 مگاپاسکال باشد.
  3. فولاد عرضی باید به میزان فولاد خمشی در نظر گرفته شود.
  4. بتن مگر زیر شالوده با ضخامت 100 میلی متر بیشتر از عرض شالوده و حداقل ضخامت 50 تا 100 میلی متر باشد.

دیوارهای باربر باید به طور یکنواخت در دو جهت عمود بر هم توزیع شوند.

ضوابط دیوار های باربر در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان:

  1. کلیه دیوارها باید دارای ضخامت 350 میلی متر باشند.
  2. حداکثر نسبت ارتفاع دیوار باربر به ضخامت 15 میلی متر می باشد. در هر حال ضخامت دیوار باربر در طبقه اول و دوم نباید از 220 میلی متر و در زمین از 350 میلی متر کمتر باشد.
  3. حداکثر طول مجاز محصور بین دو کلاف قائم نباید از 5 متر بیشتر باشد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان دیوارهای جداگر باید دارای مشخصات زیر باشد:

  1. منحصرا به منظور جداسازی فضاهای ساختمان به کار می روند.
  2. معمولا از آجر، بلوک سفالی یا قطعات پیش ساخته گچی  و نظایر آن استفاده می شود.
  3. حداقل ضخامت دیوارهای جداگر برای آجر 110 میلی متر و برای بلوک سفالی و قطعات پیش ساخته گچی 80 میلی متر می باشد.
  4. حداکثر طول آزاد دیوار جداگر بین دو پشت بند عبارت است از 40 برابر ضخامت دیوار یا 5 متر، هر کدام کمتر باشد.
  5. حداکثر ارتفاع مجاز دیوارهای جداگر از تراز کف مجاور 3.5 متر می باشد.
  6. جداگرهایی که در تمام ارتفاع طبقه ادامه دارند باید کاملا به زیر پوشش سقف مهار شوند.
  7. لبه فوقانی جداگرهایی که در تمام ارتفاع طبقه ادامه ندارند باید با کلاف مناسب به دیوار یا کلاف های احاطه کننده جداگر متصل شود.
  8. لبه قائم جداگرها نباید آزاد باشد.

الزامات اجرای دیوارهای آجری در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان:

  1. در ساخت دیوارهای باربر از یک نوع آجر استفاده شود.
  2. قبل از اجرا، آجرها در آب خیس شوند تا آب ملات را به خود جذب نکنند.
  3. دیوارچینی باید با ملات ماسه-سیمان  یا حداقل ملات ماسه-سیمان-آهک انجام شود.
  4. آجرها حداقل به اندازه یک چهارم طول خود با آجر های ردیف قبلی همپوشانی داشته باشند.
  5. امتداد رگ ها کاملا افقی باشد.
  6. بندهای قائم در دو رگ متوالی، در یک امتداد نبوده و شاقولی باشند.
  7. بندهای قائم باید از ملات پر شوند.
  8. در دیوارهای باربر باید حداقل از سه میلگرد آجدار به قطر 10 میلی متر که هر یک به ترتیب در فواصل یک سوم، یک دوم و دو سوم ارتفاع دیوار و به صورت سرتاسری درطول دیوار در بندهای افقی قرار می گیرند.
  9. ضخامت بندهای افقی و قائم نباید کمتر از 10 میلی متر و بیشتر از 12 میلی متر باشد.
  10.  رگ های دیوار چینی در تمام قسمت های ساختمان باید همزمان اجرا شود و استفاده از روش هشت گیر در ساخت مجاز نمی باشد.
  11. دیوار چینی باید کاملا شاقول باشد.
  12. دیوارهای مهاری باید همزمان با دیوارهای باربر اجرا شوند.
  13. دیوارها باید پس از اجرا حداقل به مدت سه روز مرطوب نگه داشته شود.
  14. دیوارها در محل اجرای کلاف های قائم بتن مسلح باید به صورت هشت گیر اجرا گردند
  15. دیوارها باید پس از اجرا حداقل به مدت سه روز مرطوب نگه داشته شود.

الزامات بازشوها در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان:

  1. بازشوها نباید سبب قطع کلاف ها شوند.
  2. مجموع سطح بازشوها در هر باربر از یک سوم سطح آن دیوار بیشتر نباشد.
  3. مجموع طول بازشوها در هر دیوار باربر یک دوم طول دیوار بیشتر نباشد.
  4. فاصله اولین بازشو در هر دیوار باربر از بر خارجی ساختمان کمتر از دو سوم ارتفاع بازشو یا کمتر از 750 میلی متر نباشد، مگر آنکه در طرفین بازشو کلاف قائم از کف تا سقف قرار داده شود.
  5. فاصله بازشو نباید از دو سوم ارتفاع کوچکترین بازشوی طرفین خود و همچنین از یک ششم مجموع طول آن دو بازشو کمتر باشد.
  6. نعل درگاه روی بازشوهای مجاور باید به صورت یکسره با دهانه ای برابر مجموع طول بازشوها به اضافه طول جرز بین آنها و 200 میلی متر اضافه در هر طرف با رعایت نکات منظور شود.
  7. هیچ یک از ابعاد بازشوها از 2.5 متر بیشتر نباشد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان در کلیه دیوارهای باربر باید کلاف های افقی در تراز زیر دیوار و زیر سقف با رعایت ضوابط زیر ساخته شود:

این کلاف باید با بتن مسلح با عیار 250 کیلوگرم حداقل بر متر مکعب ساخته شود به طوری که عرض آن از عرض دیوار و یا 250 میلی متر و ارتفاع آن از دو سوم عرض دیوار و یا 250 میلی متر کمتر نباشد.

ارتفاع کلاف نیز نباید از 200 میلی متر کمتر باشد و به جای کلاف بتن مسلح می توان از نیمرخ فولادی معادل تیر آهن نمره 10 استفاده نمود.

مشخصات و محل تعبیه میلگردها در کلاف های افقی بتنی با رعایت ضوابط زیر ساخته شود:

میلگردهای طولی باید از نوع آجدار با حداقل قطر 10 میلی متر باشند.

در صورتی که عرض کلاف از 350 ملی متر تجاوز نماید تعداد میلگردهای طولی باید به 6 عدد و یا بیشتر افزایش داده شود به گونه ای که فاصله هردو میلگرد مجاور از 250 میلی متر بیشتر نباشد.

میلگردهای طولی باید با تنگ های ساده ای به قطر حداقل 6 میلی متر به یکدیگر بسته شوند. فاصله تنگ ها از یکدیگر نباید از ارتفاع کلاف 250 میلی متر بیشتر بشود. فاصله تنگ ها در فاصله 450 میلی متر از بر کلاف قائم باید حداقل به 150 میلی متر کاهش یابد.

پوشش بتن  اطراف میلگردهای طولی نباید در مورد کلاف زیر دیوارها از 50 میلی متر و در مورد کلاف سقف از 25 میلی متر کمتر باشد.

میلگردها در محل تلاقی کلاف ها باید به اندازه 500 میلی متر همپوشانی داشته باشند تا اتصال کلاف ها به خوبی تامین گردد.

کلاف افقی نباید در هیچ جا منقطع باشد. عبور لوله یا دودکش به قطر بیش از یک ششم عرض کلاف از درون کلاف مجاز نمی باشد.

محل های تعبیه و مشخصات کلاف های قائم در محل تقاطع دیوارها تعبیه گردند. در صورتی که طول دیوار بین دو کلاف بیشتر از 5 متر باشد باید کلاف های قائم با توزیع یکنواخت در فواصل کمتر از 5 متر در داخل دیوار، تعبیه گردد.

طبق مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان مشخصات و محل تعبیه میلگردها در کلاف های قائم بتنی باید به صورت زیر اجرا گردد:

  1. میلگردهای طولی باید از نوع آجدار با حداقل قطر 10 میلی متر باشد.
  2. میلگرد های طولی باید در چهار گوشه کلاف با پوشش بتنی مناسب قرار گیرند.
  3. میلگردهای طولی باید با تنگ هایی به قطر حداقل 6 میلی متر به یکدیگر بسته شوند. فاصله تنگ ها از یکدیگر نباید از 250 میلی متر یا عرض کلاف هر کدام که کمتر است، بیشتر باشد. حداکثر فاصله تنگ ها در ناحیه بحرانی باید به 150 میلی متر کاهش یابد.
  4. در اطراف میلگردهای طولی باید حداقل 25 میلی متر پوشش بتن وجود داشته باشد.

فاصله دو میلگرد قائم متوالی در معادل کردن کلاف های قائم از 600 میلی متر کمتر و از 1.2 متر بیشتر نباشد. میلگردهای قائم در فاصله حداکثر 250 میلی متر، با میلگردهای افقی به قطر حداقل 6 میلی متر، به یکدیگر بسته شوند.

سقف هایی که مشمول اجرا هستند می توان به صورت تخت، شیب دار و قوسی با رعایت شرایط زیر ساخته شود:

در زیر سقف، یک کلاف افقی فولادی از تیرآهن حداقل نمره 10 و یا معادل آن یا یک کلاف افقی بتنی با عرض حداقل مساوی ضخامت دیوار و ارتفاع 200 میای متر و با حداقل چهار میلگرد طول آجدار نمره 10 و میلگردهای عرضی ساده نمره 6 به فاصله حداکثر 200 میلی متر اجرا شود.

نکات اجرای سقف های کاذب در مبحث 8 مقررات ملی ساختمان

  1. فاصله بین تیر آهن های سقف از 1 متر بیشتر نشود.
  2. تیر آهن های سقف باید در فواصل حداکثر 2 متر توسط تیر آهن های عرضی که در دل تیرآهن های سقف قرار می گیرند، به یکدیگر متصل گردند.
  3. انتهای تیرآهن های سقف توسط تیر آهن های دیگری که در امتداد عمود بر تیرهای سقف هستند به یکدیگر متصل شوند.
  4. تیر آهن های سقف به گونه مناسبی به کلاف افقی متصل شوند.
  5. تیرآهن انتهایی سقف باید در چشمه های 1 متری حداقل به صورت یک در میان با تسمه یا میلگرد ضربدری به تیر آهن کناری خود مهار شود.
  6. تکیه گاه مناسبی برای آخرین دهانه طاق ضربی تعبیه گردد.
  7. حداقل سطح مقطع میلگرد یا تسمه که برای مهار بندی ضربدری تیر آهن های سقف یا استوار کردن آخرین دهانه به کار می رود، میلگرد با قطر 14 میلی متر یا تسمه معادل آن می باشد.

در ساختمان بنایی سقف های تیرچه بلوک باید به نحو مناسبی به کلاف افقی متصل شوند. میلگردهای مورد استفاده حداقل باید به قطر 6 میلی متر به فواصل حداکثر 250 میلی متر در جهت عمود بر تیرچه ها قرار داده شود.

پوشش بتن روی بلوک ها حداقل دارای 50 میلی متر ضخامت باشد ودر صورت تجاوز دهانه تیرچه ها از 4متر، تیرچه ها به وسیله کلاف عرضی که عرض مقطع آن حداقل 100 میلی متر باشد به هم متصل شوند.

این کلاف باید دارای حداقل 2 میلگرد آجدار سراسری به قطر 10 میلی متر باشد. در صورت وجود طره در سقف، لازم است حداقل به اندازه میلگردهای پایین در بالا و به طول حداقل 1.5 متر تعبییه شود.

تعداد و فاصله آویزها بسته به نوع پوشش سقف کاذب محاسبه و بر آورد شود، اما در هر حال نبابد از 3 عدد در هر متر مربع سقف کمتر باشد.

مقاطع نیمرخ های اصلی و فرعی افقی که برای نگه داشتن سقف های کاذب به کار می روند باید با محاسبه تعیین شود ولی به هر حال سطح مقطع نیمرخ های اصلی و فرعی از هر لحاظ نباید به ترتیب از سطح مقاومت میلگردهای فولادی نمره 10 و 6 کمتر باشد.

عایقکاری در هوای سرد زیر 4 درجه سلسیوس مجاز نیست.

لایه های عایق باید از هر طرف حداقل 100 میلی متر همپوشانی داشته و با قیر کاملا به هم چسبانده شوند. در همپوشانی لایه های رویی در سمتی قرار گیرند که مطابق شیب بندی انجام شده آب از روی آن ها به سمت لایه زیری سرازیر گردد.

هنگامی که عایقکاری در بیش از یک لایه انجام می شود، لایه های متوالی عایق باید عمود بر هم قرار گیرند.

اطراف ساختمان تا فاصله یک متر باید با شیب 3 درصد برای عدم نفوذ آب برف و باران به دیوار، با بتن سیمانی، بتن آسفالتی یا مصالح مناسب پوشیده شود.

فصل هشتم مبحث 8 مقررات ملی ساختمان: ساختمان های بنایی غیر مسلح

احداث این ساختمان ها با حداکثر یک طبقه بالای زمین، یا دو طبقه با در نظر گرفتن زیر زمین مجاز است. حداکثر ارتفاع طبقات به 8 برابر ضخامت دیوار باربر یا 3.5 متر هر کدام کوچکتر باشد، محدود گردد.

اندازه پیشامدگی در هر راستایی نباید از یک پنجم بعد ساختمان در همان راستا بیشتر باشد و علاوه برآن بعد دیگر پیشامدگی نباید از مقدار پیشامده کمتر باشد.

در ساختمان بنایی طول پیشامدگی سقف نباید از یک متر بیشتر باشد و روی هیچ قسمت پیشامدگی ساختمان نباید دیواری ساخته شود ولی ساخت جان پناه تا ارتفاع 700 میلی متر مجاز است.

شالوده ها باید در سطح افقی ساخته شوند و ساخت شالوده در سطح شیب دار مجاز نیست و باید به صورت پلکانی اجرا شود به طوری که این شالوده ها در جهت افقی حداقل 600 میلی متر همپوشانی داشته باشند و ارتفاع هر پله نباید بیش از 300 میلی متر باشد.

برای دیوارهای باربر، عرض شالوده نواری باید حداقل 1.5 برابر عرض کرسی چینی و عمق آن حداقل 500 میلی متر باشد.

طبق مبحث 8 مقررات ملی ساختمان شالوده ساختمان بنایی باید به یکی از دو روش زیر ساخته شود:

  1. استفاده از سنگ لاشه و ملات با نسبت حجمی اختلاط زیر ساختمان های خشتی و سنگی
  2. استفاده از شفته آهکی با عیار 350 کیلوگرم آهک در متر مکعب

کرسی چینی باید از سطح شالوده تا حداقل 300 میلی متر بالاتر از کف تمام شده محوطه پیرامون ساختمان باشد. برای جلوگیری از نفوذ رطوبت باید سطح کرسی چینی با 20 میلی متر ملات ماسه – سیمان با نسبت سیمان به ماسه دو به یک کافی است.

عرض کرسی چینی باید حداقل 100 میلی متر بیشتر از عرض دیوار باشد.

حداقل ضخامت دیوارهای باربر آجری یک دهم ارتفاع آن دیوار یا 350 میلی متر طول یک و نیم آجر هرکدام بیشتر باشد در نظر گرفته می شود.

حداکثر طول آزاد باربر بین دو پشت بند نباید از 5 متر بیشتر باشد.

در دیوارهای بابر در ساختمان های خشتی نباید ارتفاع هر دیوار بیش از 8 برابر ضخامت آن باشد.

حداکثر طول آزاد دیوار واقع بین دو دیوار عمود بر آن 4.5 متر می باشد.

اگر استفاده از دیوار درازتر از 4.5 متر ضروری باشد، باید ضخامت پشت بند حداقل 350 میلی متر و طول قاعده آن یک چهارم بزرگترین دهانه طرفین پشت بند و حداقل یک متر باشد.

حداقل ضخامت دیوارهای خشتی که دارای تکیه گاه جانبی هستند 350 میلی متر باشد و برای اتصال مناسبتر دیوارهای گوشه باید از کلاف های گوشه حداکثر در هر 700 میلی متر ارتفاع دیوار استفاده شود.

ضخامت دیوارهای سنگی نباید بیش از 8 برابر ضخامت آن باشد و حداکثر طول آزاد دیوار عمود بر آن 4 متر می باشد. حداکثر ضخامت مجاز ملات 40 میلی متر است و حداقل ضخامت دیوارهای باربر سنگی که دارای تکیه گاه جانبی هستند باید 450 میلی متر باشد.

ارتفاع هیچ سنگی نباید از عرض قاعده آن زیادتر باشد. فاصله بین سنگ ها باید با حداقل 20 میلی متر ملات پر شود و ارتفاع سنگ های پای دیوار فاصله اولین بند افقی تا زمین نباید از 300 میلی متر کمتر باشد. فاصله دو سنگ کله از هم نباید بیش از 1.2 متر شود. هموشانی یک سنگ بر روی سنگ دیگر حداقل 100 میلی متر باشد.

در ساختمان های آجری دیوارهای جداگر می تواند خشتی یا آجری باشد، استفاده از دیوار جداگر سنگی در این ساختمان ها مجاز نمی باشد.

اتصال دیوار جداگر به دیوار باربر به وسیله چوب هایی به قطر حداقل 50 میلی متر و طول حداقل 300 میلی متر که به فاصله حداکثر 1 متر در دیوار باربر قرار داده می شوند تامین گردد و حداقل ضخامت دیوار جداگر خشتی 200 میلی متر می باشد.

در ساختمان بنایی حداقل ضخامت دیوار جداگر آجری 110 میلی متر می باشد.

حداکثر طول آزاد دیوارهای جداگر 1.5 متر می باشد و در صورت تجاوز از این مقدار باید در فوصل 1.5 متر از پشت بند یا وادار چوبی استفاده شود.

باید در ساخت دیوارهای آجری در ساختمان بنایی از یک نوع آجر استفاده کرد و قبل از استفاده در آب خیس شوند. ضخامت بندهای افقی و قائم نباید کمتر از 10 میلی متر و بیشتر از 12 میلی متر باشد. دیوارها باید پس از اجرا حداقل به مدت سه روز مرطوب نگه داشته شود.

در ساختمان بنایی باید بازشوها حتی الامکان در قسمت مرکزی طول دیوارها تعبیه شوند. طول کل بازشوها در هر دیوار از یک دوم طول دیوار بیشتر نباشد. هیچ یک از ابعاد بازشوها از 2.5 متر بیشتر نباشد. در غیر این صورت باید طرفین بازشو را با تعبیه کلاف های قائم و افقی تقویت نمود. حداکثر ارتفاع بازشوها 2.2 متر است. در هر یک از امتدادهای طولی و عرضی ساختمان مقدار دیوار نسبی در هر طبقه نباید از 10 درصد کمتر باشد.

سقف ساختمان های آجری مشمول این فصل می تواند به صورت تخت، شیب دار و قوسی با رعایت شرایط زیر ساخته شوند.

در زیر سقف یک کلاف افقی فولادی از تیر آهن حداقل نمره 12 و یا معادل آن یا یک کلاف افقی بتنی با عرض حداقل مساوی ضخامت دیوار و ارتفاع 200 میلی متر  و با حداقل چهار میلگرد طولی نمره 10 و میلگرد های عرضی نمره 6 به فاصله 200 میلی متر اجرا شود.

سقف تخت از نوع چوبی متشکل از تیر، پوشش از تخته، نی یا نظایر آن، غوره گل و اندود کاهگل می باشد و حداکثر فاصله محور تا محور تیرهای اصلی نباید از 600 میلی متر بیشتر باشد.

تیرهای اصلی سقف باید از هر طرف ساختمان حداقل 300 میلی متر و حداکثر 600 میلی متر به صورت طره ادامه یابند.

روی تیر ها به وسیله تخته هایی با ضخامت حداقل 10 میلی متر یا مصالح مناسب دیگر به صورت کاملا به هم چسبیده پوسیده شود. روی تخته ها با غوره گل به ضخامت حداکثر 100 میلی متر پوشیده شود. به منظور عایق کاری، روی غوره گل با کاهگل به ضخامت حداکثر 30 میلی متر اندود شود.

سقف های شیب دار متشکل از خرپاهای چوبی، تیرچه های فرعی و پوشش مناسب روی تیرچه های فرعی می باشد. حداکثر فاصله خرپاها از یکدیگر 4.5 متر می باشد. اعضای فوقانی و تحتانی خرپاها باید از چوب هایی با قطر حداقل 80 میلی متر باشد.

فاصله محور به محور تیرچه ها نباید بیشتر از 600 میلی متر باشد و فاصله مرکز به مرکز تقاطع های موجود روی اعضای فوقانی و تحتانی حداکثر 1.2 متر باشد. اعضای مورب و یا قائم باید از چوب هایی با قطر حداقل 50 میلی متر و طول حداکثر 1.2 متر باشد.

طبق مبحث 8 مقررات ملی ساختمان پوشش سقف های شیب دار در ساختمان بنایی باید به یکی از روش های زیر اجرا گردد:

  1. پوشش فلزی
  2. پوشش سفالی
  3. پوشش غوره گل
پوشش سقف های شیب دار
پوشش سقف های شیب دار

سقف های قوسی از نوع خشتی، آجری یا چوبی می باشد. این سقف ها می توانند به شکل استوانه ای یا گنبدی ساخته شوند. سقف های قوسی روی چارچوب چوبی قرار می گیرند که باید به طور مناسب به آن وصل شوند. پوشش روی این سقف ها باید به روش مناسبی مانند اندود کاهگل یا آجر فرش با ملات نیمچه کاه اجرا شود.

سقف های استوانه ای، حداقل بلندی قوس های استوانه ای برای دهانه های کناری باید برابر دهانه و برای دهانه های میانی یک سوم دهانه باشد.

دیوارهای کناری باید به فاصله هر 1.5 متر توسط پشت بند مناسب تقویت شوند و چارچوب چوبی در جهت دهانه قوس باید به فاصله هر 1.5 متر به وسیله یک عضو افقی در جهت عمود بر محور قوس تقویت شود. کش می تواند از چوب با قطر حداقل 70 میلی متر باشد.

سقف های گنبدی باید دارای پلان دایره ای یا چند ضلعی منتظم باشند. حداقل بلندی قوس های این نوع سقف ها یک سوم دهانه گنبد است. در این قبیل سقف ها لازم است یک کلاف چوبی پیوسته بر روی دیوارها و زیر گنبد تعبیه گردد.

در ساختمان های آجری از کلاف های قائم در اطراف بازشوها، نعل درگاه باید به نحو مناسبی به آن ها متصل شوند. عرض نعل درگاه باید مساوی ضخامت دیوار باشد.

اجرای دودکش باید با حداکثر قطر خارجی 200 میلی متر اجرا شود. در ساختمان های دارای کلاف چوبی، دودکش باید حداقل 10 میلی متر از عناصر چوبی، کلاف افقی و قائم یا تیر فاصله داشته باشد و این فاصله باید با عایق جدا کننده مناسب پر شود.

به منظور محافظت از سطوح در وجوه خارجی تمام دیوارهای خارجی خشتی باید با اندود کاهگل با ضخامت حداقل 30 میلی متر پوشیده شود. دیوارهای سنگی باید با ملات ماسه – سیمان یا ماسه – سیمان – آهک بندکشی گردد.

در زمینه ابنیه و ساختمان بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه بهسازی خاک بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه طراحی و مشاوره ژئوتکنیک بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه پایدارسازی گود بیشتر مطالعه کنید : 

در زمینه مطالعات ژئوتکنیک بیشتر مطالعه کنید :

در زمینه تخریب و خاکبرداری بیشتر مطالعه کنید : 

مطالب مرتبط :

سایر مقاله ها

آزمایش تحلیل چند کاناله امواج سطحی یا MASW چیست ؟ (Multichannel Analysis of Surface Waves)

آزمایش تحلیل چند کاناله امواج سطحی یا MASW یکی از [...]


بیشتر بخوانید

خاک های رمبنده (Collapsible Soil)

در طبیعت خاک هایی هستند كه تحت تنش یكسان، با [...]


بیشتر بخوانید

ظرفیت باربری پی (Bearing Capacity of Foundation)

خاک باید بدون آنکه دچار گسیختگی برشی شود، توانایی تحمل [...]


بیشتر بخوانید

نشست غیر یکنواخت (Differential Settlement)

پی (شالوده یا فونداسیون) یک سازه وزن زیادی دارد و [...]


بیشتر بخوانید